teklîfi nazara veriyor. Daha sonra gelen âyet-i kerîmelerle tekvîni, teklîf üzerine binâ ediyor. Ta‘bîr-i diğerle teklîfi, tekvîn ile takviye ediyor. Daha sonra gelecek فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدّ۪ينِ حَن۪يفًا âyet-i kerîmesiyle, tevhîd ve haşir da‘vâsının netîcesini yine teklîfe bağlıyor.

Elláhu Azímü’ş-şân, bu âyet-i kerîmenin başında, فَسُبْحَانَ اللّٰهِ fermân buyurdu. اَللّٰهِ ismini zikretti. فَسُبْحَانَ الرَّح۪يمِ veyâ فَسُبْحَانَ الْكَر۪يمِ demedi. اَللّٰهِ isminin yerinde, başka bir  ism-i İlâhîyi zikretmedi. Zîrâ, اَللّٰهِ lafzı, ism-i câmi‘dir. Zât-ı Akdes’in alem-i Zâtîsi ve en a‘zamî ismidir. Bin bir ism-i İlâhîyi istilzâm etmektedir. Elláh lafzı, ism-i câmi‘ olduğundan, esmâ-i İlâhiyye adedince içinde tevhîdler bulunur. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr” eserlerinde bu konu şöyle îzáh edilmektedir:

“ ‘Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’ kaydı ise; vücûb-i vücûd, ulûhiyyetin lâzım-ı zarûrîsi ve  Zât-ı Zü’l-Celâl’e karşı bir unvân-ı mülâhâza olduğundan, ‘Lafzulláh’ sâir esmâ ve sıfâta câmiıyyeti ve ism-i a‘zam olduğu i‘tibâriyle, delâlet-i iltizâmiyye ile delâlet ettiği gibi; ‘Vâcibü’l-Vücûd’ unvânına dahi, o delâlet-i iltizâmiyye ile delâlet ediyor.” [124]

“Zât-ı Akdes’in alem-i Zâtîsi ve en a‘zamî ismi olan Lafzulláh’tan…” [125]

“ ‘Elláh’ bir ism-i câmi‘ olduğundan esmâ-i hüsnâ adedince tevhîdler, içinde bulunur.

 اَىْ لَا رَزَّاقَ اِلَّا هُوَ ۞ لَا خَالِقَ اِلَّا هُوَ ۞ لَا رَحْمٰنَ اِلَّا هُوَ  ve hâkezâ.” [126] اَللّٰهِ isminin delâlet ettiği Zât’ın unvân-ı mülâhazası ise, “Vâcibü’l-Vücûd”dur. Ya‘nî, Zât-ı Akdes, mümkinü’l-vücûd değildir. Ya‘nî, mükevvenât cinsinden değildir. Çünkü, kâinât mümkinü’l-vücûddur. Zîrâ, varlığında ve yokluğunda bir zarûret yoktur. Elláh ise Vâcibü’l-Vücûd’dur. Varlığında zarûret var, yokluğu muhâldir.

Cenâb-ı Hakk’ı bin bir isim ve sıfatıyla en fazla hátıra getiren ve düşündü-