ÂYET-İ KERÎMELERDEN ÇIKARILAN BA‘ZI NÜKTELER

فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ ۞ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ

BİRİNCİ NÜKTE: Bu âyet-i kerîmelerde “namâz” kelimesinin sarâhaten zikredilmeyip ona bedel “tesbîh ve hamd” kelimelerinin sarâhaten ifâde edilmiş olması, umûmiyyeti ifâde etmek içindir. Demek, bu âyet-i kerîmeler ámmdır. Namâz ibâdetiyle hasredilmemiştir. Tâ ki, hem tevhîd, hem bütün evâmir-i  İlâhiyyeye itáat ve nevâhî-i İlâhiyyeden ictinâb, hem başta namâz olmak üzere bütün ibâdetler, hem de namâzın dışındaki diğer zikir ve tesbîhler berâber ifâde edilmiş olsun. Zîrâ, namâzın dışında edâ edilecek tesbîh ve hamd, emirlere itáat ve nehiylerden ictinâb vazífeleri de çok mühimdir.

İKİNCİ NÜKTE: Namâzın ma‘nâsı, tesbîh ve hamd olduğu için, mezkûr âyet-i kerîmelerde bu ikisi özellikle zikredilmiştir. Zîrâ, tesbîh ve hamd, namâzın çekirdekleri hükmündedir. Onun içindir ki, tesbîh ve hamd namâzdan sonra da emredilmiştir. Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde bu hakíkat şöyle ifâde edilmiştir:

“Namâzın ma‘nâsı, Cenâb-ı Hakk’ı tesbîh ve ta‘zím ve şükürdür. Ya‘nî, celâline karşı kavlen ve fiilen ‘Sübhânelláh’ deyip takdîs etmek. Hem kemâline karşı, lafzan ve amelen ‘Elláhü Ekber’ deyip ta‘zím etmek. Hem cemâline karşı, kalben ve lisânen ve bedenen ‘Elhamdü lillâh’ deyip şükretmektir. Demek, tesbîh ve tekbîr ve hamd, namâzın çekirdekleri hükmündedirler. Ondandır ki, namâzın harekât ve ezkârında bu üç şey, her tarafında bulunuyorlar. Hem ondandır ki, namâzdan sonra, namâzın ma‘nâsını te’kîd ve takviye için şu kelimât-ı mübâreke, otuz üç def‘a tekrâr edilir. Namâzın ma‘nâsı, şu mücmel hulâsalarla te’kîd edilir.” [114]

Demek, her gün sabâh, öğle, ikindi, akşâm ve yatsı vakitlerinde hem namâzın içinde, hem de namâzın dışında tesbîh ve hamd vazífeleri edâ edilmektedir. Namâzın her tarafında hem tesbîh, hem de hamd vardır. Meselâ; Fâtiha-i Şerîfe’de, rükû‘ ve secdelerde tesbîh ve hamd zikirleri mevcûddur. 

Lügat: bedenen, harekât, takviye, fiilen, fâtiha, kelime, mezkûr, dilir, fâtih, sinin