“Evet, meselâ وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ اْلاَعْلٰى nasıl ki, Güneş’e karşı parlayan ve akan büyük bir ırmağın kabarcıkları ve zemîn yüzünün mütelemmi‘ şeffâfâtı, Güneş’in aksini ve ışığını göstermek súretiyle Güneş’e şehâdet ettikleri gibi, o katarâtın ve şeffâfâtın gurûbuyla, gitmeleriyle berâber arkalarından yeni gelen katarât táifeleri ve şeffâfât kabîleleri üstünde yine Güneş’in cilveleri haşmetle devâmı ve ışığının tecellîsi ve noksánsız istimrârı kat‘ıyyen şehâdet eder ki: Sönüp yanan, değişip tâzelenen, gelip parlayan misâlî güneşçikler ve ışıklar ve nûrlar; bir bâkí, dâimî, álî, tecellîsi zevâlsiz bir tek Güneş’in cilveleridir. Demek, o parlayan katarâtlar; zuhûruyla ve gelmeleriyle Güneş’in vücûdunu gösterdikleri gibi; gurûblarıyla, zevâlleriyle, Güneş’in bekásını ve devâmını ve birliğini gösteriyorlar.

“Aynen öyle de: Şu mevcûdât-ı seyyâle, vücûdlarıyla ve hayâtlarıyla Vâcibü’l-Vücûd’un vücûb-i vücûduna ve Ehadiyyetine şehâdet ettikleri gibi; zevâlleriyle, ölümleriyle o Vâcibü’l-Vücûd’un ezeliyyetine, sermediyyetine ve Ehadiyyetine şehâdet ederler. Evet, gece gündüz, kış ve yaz, asırlar ve devirlerin değişmesiyle gurûb ve ufûl içinde teceddüd eden ve tâzelenen masnûát-ı cemîle, mevcûdât-ı latífe, elbette bir álî ve sermedî ve dâimü’t-tecellî bir cemâl sáhibinin vücûd ve beká ve vahdetini gösterdikleri gibi; o masnûát, esbâb-ı záhiriyye-i süfliyyeleriyle berâber zevâl bulup ölmeleri, o esbâbın hîçliğini ve bir perde olduğunu gösteriyorlar. Şu hâl kat‘ıyyen isbât eder ki; şu san‘atlar, şu nakışlar, şu cilveler; bütün esmâsı kudsiyye ve cemîle olan bir Zât-ı Cemîl-i Zü’l-Celâl’in tâzelenen san‘atlarıdır, tahavvül eden nakışlarıdır, taharrük eden âyineleridir, biribiri arkasından gelen sikkeleridir, hikmetle değişen hátemleridir.

“Elhâsıl: Şu kitâb-ı kebîr-i kâinât, nasıl ki, vücûd ve vahdete dâir âyât-ı tekvîniyyeyi bize ders veriyor. Öyle de: O Zât-ı Zü’l-Celâl’in bütün evsáf-ı kemâliyye ve cemâliyye ve celâliyyesine de şehâdet eder. Ve kusúrsuz ve noksánsız kemâl-i Zâtîsini  isbât  ederler.” [106]

DOKUZUNCU ÜSLÛB: Kur’ân’ın muhteviyyât bakımından dört temel unsuru vardır. Bunlar, “tevhîd, haşir, nübüvvet, adâlet ve ibâdet”tir. Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, devâmlı bir súrette bu dört temel unsuru ders vermektedir.

Kur’ân’ın bu dört temel unsuru, bu âyet-i kerîmelerde dahi mevcûddur. Şöyle ki:

Semâvâtta ve yerde olan bütün mevcûdâtın, bâ-husús insânların lisân-ı hâl 

Lügat: muhteviyyât, ehadiyyet, ezeliyye, nübüvvet, tahavvül, teceddüd, elbette, sermedî, übüvvet, ediyye, haşmet, hikmet, âliyye, istim, vâcib