Demek, dâr-ı mükâfât ve mücâzât olan âhiret áleminin vücûdu kat‘ídir.

BİRİNCİ MAKÁMIN TEREŞŞÜH ETTİĞİ ÂYET-İ KERÎMELERİN, 27. VE  11. ÂYET-İ KERÎMELERLE OLAN VECH-İ İRTİBÂTI

Bu eser, Rûm Sûresi’nin 17-27. âyet-i kerîmelerinin tefsîr, îzáh ve isbâtına dâirdir. 17-26. âyet-i kerîmeleri, “Dokuz Álî Makám”ın menbaı ve me’hazidir. O makámların her birinde tevhîd ve haşr-i cismânî rükünleri isbât edilmektedir. 27. âyet-i kerîme olan

وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ۟

“O Hálık-ı Zü’l-Celâl, mahlûkátı bidâyeten yaratır. Sonra onları haşir sabâhında tekrâr iáde eder. Bu, O’na gáyet kolaydır. Göklerde ve yerde tecelliyyâtı görünen en yüksek vasıf ve şe’nler, en yüce sıfatlar ve en güzel isimler yalnız ve yalnız o Zât-ı Akdes’e mahsústur. O Azîz’dir) emrinde gálibdir. (Hakîm’dir) her şeyi kánûn dâiresinde fâide ve maslahatlara riáyet ederek san‘atlı yaratır” [102] âyet-i kerîmesi ise, 17-26. âyet-i kerîmelerinin her birine ma‘nâ olarak bakar, o ma‘nâları umûmen ihtivâ eder, onları te’kîd eder. Zîrâ, bu   âyet-i kerîme, haşr-i cismânîyi da‘vâ eder.

İşte, bu âyet-i kerîme (27. âyet), “Birinci Makám-ı Álî” olan “Mevcûdiyyet-i İlâhiyye”nin tereşşüh ettiği

فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ ۞ وَلَهُ الْحَمْدُ فِى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ

âyet-i kerîmesine şöyle bakar:

وَهُوَ الَّذ۪ى يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ

cümlesi ifâde eder ki: Kim bu kâinâtı ademden vücûda getirmişse, ya‘nî Álem-i

Lügat: bidâyeten, maslahat, bidâyet, birinc, âhiret, fâide, âhire