NAMÂZIN ÇEKİRDEKLERİ OLAN

 سُبْحَانَ اللّٰهِ، اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ، اَللّٰهُ اَكْبَرُ

KELİMELERİNİN MA‘NÂSI, HAŞRE DELÂLET EDER.

Bu âyet-i kerîmede sarâhaten ve zımnen ifâde edilen

  سُبْحَانَ اللّٰهِ، اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ، اَللّٰهُ اَكْبَرُ kelime-i kudsiyyelerinin ma‘nâları haşri iktizá eder. Şöyle ki:

Mevcûdât-ı álem, zamâna bağlı olarak hâlden hâle, tavırdan tavra geçiyor. Bir kısım mevcûdât vefât edip gidiyor. Bir kısmı da yeniden vazífe başına geliyor. Hîç bir şey karârında kalmıyor. Tebeddül ve tegayyür ediyor. Bu kadar hadsiz masárif ile vücûda gelen hadsiz mevcûdât, ölüm ile záhiren yok olup gidiyor. Şâyet ebedî bir álem olmazsa, álemde görünen bütün bu faáliyyet ve icrâât abes olur. Bunu hîç bir akl-ı selîm sáhibi kabûl etmez. Zîrâ, kâinâtta âsârı görünen nihâyetsiz hikmetler, o şahsı tekzîb edecektir. Öyle ise, mevcûdât, ölüm ile ademe, i‘dâma, fenâya, yokluğa gitmiyor. Belki, ebedî ve bâkí bir áleme sevk olunuyor. 

Demek, haşir gelecektir.

Mâdem gece ve gündüzün deverânı, mevsimlerin inkılâbı bir nizám ve intizám iledir. Elbette, bu zamân çarkının dönmesiyle vücûda gelen mevcûdât da nizám ve intizámdan hálî kalamaz. İ‘dâm ve adem ile abesiyyete mahkûm olamaz. Zât-ı Akdes, böyle bir abesiyyetten münezzehtir.

İşte, سُبْحَانَ اللّٰهِ kelime-i kudsiyyesi, haşri getirmemekle böyle bir kubhu irtikâb etmekten, Cenâb-ı Hakk’ı takdîs etmeyi ifâde eder. İns ve cin, bu takdîsi سُبْحَانَ اللّٰهِ kelime-i kudsiyyesiyle i‘lân etmekle mükelleftir.

 سُبْحَانَ اللّٰهِ kelime-i kudsiyyesinin ma‘nâsının haşre nasıl delâlet ettiği, Kur’ân’ın ma‘nevî tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Şuá‘lar” adlı eserinde şöyle îzáh edilmektedir:

“سُبْحَانَ اللّٰهِ kelime-i kudsiyyesi ise, Cenâb-ı Hakk’ı şerîkten, kusúrdan, noksániyyetten, zulümden, aczden, merhametsizlikten, ihtiyâcdan ve aldatmaktan, ve kemâl ve cemâl ve celâline muhálif olan bütün kusúrâttan takdîs ve tenzîh etmek ma‘nâsıyla; saádet-i ebediyyeyi ve celâl ve cemâl ve kemâl-i saltanatının haşmetine

Lügat: merhamet, saltanat, tebeddül, tegayyür, elbette, irtikâb, ediyye, hadsiz, haşmet, hikmet, kelime, mahkûm, mevsim, sinin