“Nasıl ki, bir sâatin sâniyeleri ve dakíkaları ve sâatleri ve günleri sayan haftalık sâatin milleri biribirine benzer, biribirini isbât eder. Sâniyelerin hareketini gören, sâir çarkların hareketlerini tasdîk etmeğe mecbûr olur. Aynen öyle de; semâvât ve Arz’ın Hálık-ı Zü’l-Celâli’nin bir sâat-ı ekberi olan bu dünyânın sâniyelerini sayan günler ve dakíkalarını hesâb eden seneler ve sâatlerini gösteren asırlar ve günlerini bildiren devirler biribirine benzer, biribirini isbât eder. Ve bu gecenin sabâhı ve bu kışın bahârı kat‘ıyyetinde fânî dünyânın karanlıklı kışının bâkí bir bahârı ve sermedî bir sabâhı geleceğini hadsiz emârelerle haber verir.” [92]

“Sözler” adlı eserde ise şöyle deniliyor:

“Evet meselâ: Haftalık bizim sâatimizin sâniye ve dakíka ve sâat ve günlerini sayan çarklarına benzeyen; Elláh’ın ‘dünyâ’ denilen büyük sâatındaki yevm, sene, ömr-i beşer, deverân-ı dünyâ, biribirine mukaddeme olarak biribirinden haber veriyor, döner işlerler. Geceden sonra sabâhı, kıştan sonra bahârı işledikleri gibi, mevtten sonra subh-i Kıyâmet, o destgâhtan, o sâat-ı uzmâdan çıkacağını remzen haber veriyorlar.” [93]

Âyet-i kerîmelerde işâret edilen sabâh (صَبَاحْ) kelimesi, günün doğuşunu; zuhr (ظُهْرْ) kelimesi, günün kemâlini; aşiyy (عَشِىّ) kelimesi, günün zevâle meylini; mesâ’ (مَسَاءْ) kelimesi ise, günün vefâtını beyân eder. Bu mükerrer vefâtlar ve haşirler işâret eder ki, bir gün gelecek Kıyâmet kopacaktır. Kıyâmet’ten sonra álem yeniden diriltilecek ve mevcûdât-ı álem hesâba çekilecektir. Hesâb netîcesinde álem, Cennet ve Cehennem súretinde tasfiye edilecektir. Beşerin irşâdı için sâdece bu âyet-i kerîmeler kâfîdir.

Demek, Kur’ân, bu âyet-i kerîmeleriyle bir taraftan insânları ibâdete da‘vet ederken, diğer taraftan Kıyâmet ve haşri isbât etmektedir. Bir günün içinde hem Kıyâmet’i, hem de haşri gösterir.

Bir gün, hem bütün zamânların, hem de o zamânlarda vücûda gelen mevcûdât-ı álemin ve hâdisât-ı kâinâtın hulâsasıdır. Demek, bir gün, bütün álem demektir. Gün açılmış álem olmuş, álem toplanmış bir gün olmuştur. O hâlde, bütün álem isbât eder ki, haşir vukú‘ bulacaktır. Mâdem haşir vukú‘ bulacaktır;

Lügat: mukaddeme, cehennem, mukaddem, hareket, sermedî, tasfiye, hadsiz, kelime, kilece, aşiyy, hâdis