“Asr vaktinde ki o vakit, hem güz mevsim-i hazînânesini ve ihtiyârlık hâlet-i mahzûnânesini ve Âhirzamân mevsim-i elîmânesini andırır ve hátırlattırır. Hem yevmî işlerin netîcelenmesi zamânı, hem o günde mazhar olduğu sıhhat ve selâmet ve hayırlı hizmet gibi niam-ı İlâhiyyenin bir yekûn-i azím teşkîl ettiği zamânı, hem o koca Güneş’in ufûle meyletmesi işâretiyle; insân bir misâfir me’mûr ve her şey geçici, bî-karâr olduğunu i‘lân etmek zamânıdır. Şimdi, ebediyyeti isteyen ve ebed için halk olunan ve ihsâna karşı perestiş eden ve firâktan müteellim olan rûh-i insân, kalkıp abdest alıp şu asr vaktinde ikindi namâzını kılmak için Kadîm-i Bâkí ve Kayyûm-i Sermedî’nin dergâh-ı Samedâniyyesine arz-ı münâcât ederek, zevâlsiz ve nihâyetsiz rahmetinin iltifâtına ilticâ edip, hesâbsız ni‘metlerine karşı şükür ve hamd ederek, izzet-i rubûbiyyetine karşı zelîlâne rükûa gidip, sermediyyet-i ulûhiyyetine karşı mahviyyetkârâne secde ederek, hakíkí bir tesellî-i kalb, bir râhat-ı rûh bulup huzúr-i kibriyâsında kemerbeste-i ubûdiyyet olmak demek olan asr namâzını kılmak, ne kadar ulvî bir vazífe, ne kadar münâsib bir hizmet, ne kadar yerinde bir borc-i fıtrat edâ etmek, belki gáyet hóş bir saádet elde etmek olduğunu; insân olan anlar.” [85]

Hulâsa: وَعَشِيًّا ifâdesi, hem dört mühim inkılâbı, hem o inkılâbât içinde tezáhür eden ihsânât-ı külliyye-i İlâhiyyeyi ve tasarrufât-ı azíme-i Rabbâniyyeyi hátırlatır. İnsân o inkılâbâtta tecellî eden celâl-i İlâhîye karşı  سُبْحَانَ اللّٰهِ; o ihsânâtta tecellî eden cemâl-i İlâhîye karşı اَلْحَمْدُ للّٰهِ ; o azím tasarrufta tecellî eden kemâl-i İlâhîye karşı da اَللّٰهُ اَكْبَرُ der.

وَالْعَصْرِۙ ۞ اِنَّ الِْنْسَانَ لَف۪ى خُسْرٍۙ

âyet-i kerîmelerinde geçen الْعَصْرِۙ  kelimesinden murâd, ya ikindi vaktidir, ya Asr-ı Saádettir, ya da mutlak zamândır. Mutlak zamân ma‘nâsında olduğunda, zâten bütün zamânları içine alır.

MAĞRİB VAKTİNİN VECH-İ TAHSÍSİ

Gün i‘tibâriyle akşâm vakti, günün gurûbuna; sene i‘tibâriyle güz mevsiminin âhirinde pek çok mahlûkátın vazífe-i hayâttan terhís edilmesine; tabakát-ı ömr-i

Lügat: kemerbeste, tasarrufât, mahviyyet, perestiş, tasarruf, sermedî, dergâh, ediyye, hizmet, kelime, mevsim, teelli, simin