ve fânî dünyânın bekásız ve ağır işlerin verdiği gaflet ve sersemlikten rûhun teneffüse ihtiyâc vakti ve in‘ámât-ı İlâhiyyenin tezáhür ettiği bir andır. Rûh-i beşer, o tazyîkten kurtulup, o gafletten sıyrılıp, o ma‘nâsız ve bekásız şeylerden çıkıp Kayyûm-i Bâkí olan Mün‘ım-i Hakíkí’nin dergâhına gidip el bağlayarak, yekûn ni‘metlerine şükür ve hamd edip ve istiáne etmek ve celâl ve azametine karşı rükû‘ ile aczini izhâr etmek ve kemâl-i bî-zevâline ve cemâl-i bî-misâline karşı secde edip hayret ve muhabbet ve mahviyyetini i‘lân etmek demek olan zuhr namâzını kılmak; ne kadar güzel, ne kadar hóş, ne kadar lâzım ve münâsib olduğunu anlamayan insân, insân değil...” [83]

Hulâsa: ح۪ينَ تُظْهِرُونَ ifâdesi, hem bu dört mühim inkılâbı, hem o inkılâbât içinde tezáhür eden ihsânât-ı külliyye-i İlâhiyyeyi, hem de tasarrufât-ı azíme-i Rabbâniyyeyi hátırlatır. İnsân, o inkılâbâtta tecellî eden Celâl-i İlâhîye karşı  سُبْحَانَ اللّٰهِ; o ihsânâtta tecellî eden cemâl-i İlâhîye karşı لِلّٰهِاَلْحَمْدُ; o azím tasarrufta tecellî eden kemâl-i İlâhîye karşı da اَللّٰهُ اَكْبَرُ der.

ASR VAKTİNİN VECH-İ TAHSÍSİ

Gün i‘tibâriyle ikindi vakti, Güneş’in yavaş yavaş ufûle meyletmesine; sene i‘tibâriyle güz mevsimine; tabakát-ı ömr-i insân i‘tibâriyle ihtiyârlık vaktine; edvâr-ı ömr-i álem i‘tibâriyle, Âhirzamân Peygamberi (asm)’ın Asr-ı Saádetine benzer. Kısaca, bu vakit, zevâl ve firâkı hátıra getirir ve ma‘nen der ki: “Bugünü kim zevâle mahkûm etmişse, seneyi de, insânı da, álemi de zevâle mahkûm eden O’dur.”

Asr vakti, ikindi, güz mevsimi, yaşlılık ve Asr-ı Saádet vakitlerindeki inkılâbât, ihsânât ve tasarrufâtı hátırlatır. Bu inkılâbât, ihsânât ve tasarrufâta mukábil, cin ve insi tesbîh, tahmîd ve tekbîr vazífesine da‘vet eder. Bu vazífe ise, ancak namâz vâsıtasıyla hakkıyla edâ edilebilir.

Kur’ân’ın bu asırda ma‘nevî bir tefsîri olan “Risâle-i Nûr”un “Sözler” adlı eserinde asr vaktinin bu ma‘nâlara delâleti şöyle îzáh edilmektedir:

“Asr zamânı ise, güz mevsimine, hem ihtiyârlık vaktine, hem Âhirzamân Peygamberinin (aleyhissalâtü vesselâm) Asr-ı Saádetine benzer ve onlardaki şuûnât-ı İlâhiyyeyi ve in‘ámât-ı Rahmâniyyeyi ihtár eder.” [84]

Lügat: tasarrufât, mahviyyet, peygamber, muhabbet, tasarruf, teneffüs, vesselâm, dergâh, mahkûm, mevsim, simin