Arabî İşârâtü’l-İ‘câz'ın Meâl ve Şerhi

“Suâl: Ehâdîste denilmiş: ‘Hurîler yetmiş hulleyi giydikleri hâlde, bacaklarının kemiklerindeki ilikleri görünüyor.’ Bu ne demektir? Ne ma‘nâsı var? Nasıl güzelliktir?

Elcevâb: Ma‘nâsı pek güzeldir ve güzelliği pek şirindir. Şöyle ki: Şu çirkin, ölü, câmid ve çoğu kışır olan dünyâda; hüsün ve cemâl, yalnız göze güzel görünüp, ülfete mâni‘ olmazsa, yeter. Halbuki güzel, hayâtdâr, revnakdâr, bütün kışırsız lüb ve kabuksuz iç olan Cennet’te; göz gibi bütün insânın duyguları, lâtífeleri cins-i lâtíf olan hûrîlerden ve hûrîler gibi ve daha güzel, dünyâdan gelme, Cennet’teki nisâ-i dünyeviyyeden ayrı ayrı hisse-i zevklerini, çeşit çeşit lezzetlerini almak isterler.

Demek en yukarı hullenin güzelliğinden tut, tâ kemik içindeki iliklere kadar, birer hissin birer lâtífenin medâr-ı zevki olduğunu hadîs işâret ediyor.

Evet “Hurîlerin yetmiş hulleyi giymeleri ve bacaklarındaki kemiklerin ilikleri görünmesi” ta‘bîriyle hadîs-i şerîf işâret ediyor ki: İnsânın ne kadar hüsünperver ve zevkperest ve zînete meftûn ve cemâle müştak duyguları ve hâsseleri ve kuvâları ve lâtífeleri varsa, umûmunu memnûn edip doyuracak ve herbirisini ayrı ayrı okşayıp mes’úd edecek, maddî ve manevî her nevi zînet ve hüsn-i cemâle hûrîler câmi‘dirler.

Demek hûrîler Cennet’in aksâm-ı zînetinden yetmiş tarzını, bir tek cinsten olmadığından birbirini setretmeyecek súrette giydikleri gibi; kendi vücûdlarından ve nefis ve cisimlerinden, belki yetmiş mertebeden ziyâde ayrı ayrı hüsün ve cemâlin aksâmını gösteriyorlar. وَف۪يهَا مَا تَشْتَه۪يهِ اْلاَنْفُسُ وَتَلَذُّ اْلاَعْيُنُ işâretinin hakíkatını gösteriyorlar.”[216]

Lügat: halbuki, mertebe, manevî, çirkin, cisim, şirin