Arabî İşârâtü’l-İ‘câz'ın Meâl ve Şerhi

lar. Bulundukları cennetler ayrı ayrı da olsa, berâber bulunmalarına mâni‘ olmaz. Çünki Cennet’in sekiz tabakası birbirinden yüksek oldukları hâlde, umûmun damı Arş-ı A‘zam’dır.

Nasıl ki mahrûtî bir dağın etrâfında, birbiri içinde, birbirinden yüksek, káidesinden zirvesine kadar surlu dâireler bulunsa; o dâireler birbirinin üstündedir fakat birbirinin güneş görmelerine mâni‘ olmaz, birbirinden geçebilir, birbirine bakar. Öyle de Cennetler de buna yakın bir tarz ile olduğu, ehâdîsin mütenevvi‘ rivâyâtı işâret   ediyor.”[199]

Üçüncü Nükte: Bu cem‘ síğası işâret eder ki; Cennet’in her bir cüz’ü, her bir parçası da birer Cennet’tir. Ya‘nî, Cennet, bir isimdir; hepsine de Cennet denir; parçasına da cüz’üne de Cennet denir. Onun için Kur’ân-ı Hakím, جَنَّاتٍ kelimesini cem‘ getirdi. Ya‘nî, “Ayrı ayrı cennetler toplanır; sonra o yere ‘Cennet’ ismi verilir.” şeklinde değildir. Belki her bir parçası da Cennet’tir; umûmu da Cennet’tir. Müellif (ra), “Lem‘alar” adlı eserinde şöyle buyurmuştur:

“Mühim bir taraftan ehemmiyetli bir suâl: Rivâyette gelmiş ki; Cennet’te bir adama beşyüz senelik bir Cennet verilir. Bu hakíkat akl-ı dünyevînin havsalasında nasıl yerleşir? Elcevâb: Nasıl ki bu dünyâda herkesin dünyâ kadar husúsî ve muvakkat bir dünyâsı var. Ve o dünyânın direği onun hayâtıdır. Ve záhirî ve bâtınî duygularıyla o dünyâsından istifâde eder. ‘Güneş bir lâmbam, yıldızlar mumlarımdır’ der. Başka mahlûkát ve zîrûhlar bulunmaları, o adamın mâlikiyyetine mâni‘ olmadıkları gibi, bi’l-akis onun husúsî dünyâsını şenlendiriyorlar, zînetlendiriyorlar.

Aynen öyle de, fakat binler derece yüksek, herbir mü’min için binler kasır ve hûrîleri ihtivâ eden has bahçesinden başka, umûmî Cennet’ten beşyüz sene genişliğinde birer husúsî Cennet’i vardır. Derecesi nisbetinde inkişâf eden hissiyyâtıyla, duygularıyla Cennet’e ve ebediyyete lâyık bir súrette istifâde eder. Başkaların iştirâki onun mâlikiyyetine ve istifâdesine noksán vermedikleri gibi, kuvvet verirler. Ve husúsî ve geniş Cennetini zînetlendiriyorlar.

Evet, bu dünyâda bir adam, bir sâatlik bir bahçeden ve bir günlük bir seyrângâhtan ve bir aylık bir memleketten ve bir senelik bir mesîregâhta seyâhatından; ağzıyla, kulağıyla, gözüyle, zevkiyle, zâikasıyla, sâir duygularıyla istifâde ettiği gibi;

Lügat: ehemmiyet, memleket, dünyevî, havsala, ediyye, kelime, nisbet, istif