Arabî İşârâtü’l-İ‘câz/Metin

وجمع (جَنَّاتٍ) اشارة الى تعدد الجنان وتنوع مراتبها على نسبة تنوع مراتب الأعمال..

وكذا رمز الى ان كل جزء من الجنة جنة..

وكذا ايماء الى ان ما يصيب حصة كل - لوسعته - كأنه كالجنة بتمامها لا كأنه يساق بجماعتهم الى موضع..

وتنكير (جَنَّاتٍ) يتلو على ذهن السامع: «فيها ما لا عين رأت، ولا اذن سمعت، ولا خطر على قلب بشر».

وكذا يحيل على أذهان السامعين حتى يتصورها كلٌ على الطرز الذي يستحسنه..

وكذا كأن التنوين بدل (وَف۪يهَا مَا تَشْتَه۪يهِ الْاَنْفُسُ).

Arabca Metnin Meâli

جَنَّاتٍ kelimesinin cem‘ olarak zikri, cennetlerin taaddüdüne ve amellerin mertebelerinin tenevvüüne nisbeten, Cennet’in de mertebeleri tenevvü’ edeceğine; ya‘nî, amel derecesine göre, Cennet’in mertebeleri, ayrı ayrı olduğuna işâret eder.

Ve kezâ, bu cem‘iyyet, Cennet’in her bir cüz’ü, Cennet gibi bir Cennet olduğuna remz eder.

Ve kezâ, bu kelime, her bir ehl-i Cennet’e düşen hisse, ona verilen Cennet makámı, o kadar geniş ve büyüktür ki; vüs’atinden, Cennet’in tamâmı gibi göründüğüne îmâdır. Yoksa bu cem‘iyyet, bütün ehl-i Cennet’in cemâatı, tamâmı, bir yere toplanıyor; oraya sevk olunuyorlar; ma‘nâsını ifâde etmez. Zîrâ herkese ayrı bir hisse, ayrı bir makám verilir. Fakat vüs’atinden dolayı, koca Cennet gibi görülür, hissedilir.

Ve kezâ, جَنَّاتٍ kelimesinin tenkîri ise, sâmi‘in zihnine şu hadîsi getirir ve ona okur:

فيها ما لا عين رأت، ولا اذن سمعت، ولا خطر على قلب بشر.

Ya‘nî: “Cennet’te ehl-i îmâna öyle ikrâmlar edilecek ki; ne göz görmüş, ne kulak işitmiş, ne kalb-i beşere hutúr etmiştir.”

Lügat: nisbeten, mertebe, taaddüd, kelime, nisbet, dilir, sinin