Arabî İşârâtü'l-İ'câz/Metin

Ya’nî, bir mübtedâyı, çok haberlere mübtedâ yapar ve bu gibi haberlerin ta’yînini de hayâle havâle eder. Zîrâ, هُمْ zamîri, haberlerin mahdûd ve muayyen olmadığına dâir hayâli îkáz eder, uyandırır. Ve hayâli, münâsib haberleri ve ahkâmları taharrî etmeye teşvîk eder.

Nasıl ki, sen, sâmi’ın, muhátabın gözü önüne Zeyd’i misâl olarak getirirsin. Onu ele almakla, ahkâmları, Zeyd’in sıfatlarından çok hükümleri dizebilirsin ve ona münâsib vasıflarla onun üzerine hükmedersin ve şöyle dersin:

 ‌‌‌هُوَعَالِمٌ، هُوَ عَامِلٌ كَذَا،كَذَا  Ya’nî, “Zeyd álimdir”, “Zeyd ámildir”, “Zeyd şöyledir”, “Zeyd böyledir”. Sonra meselâ; “Zeyd fâzıldır”, “Zeyd cömerttir” diyorsun. Ve hâkezâ, buna kıyâs et. İşte bunlar gibi çok sıfatlar ve hükümlerle Zeyd’in üzerine hükmedebilirsin ve onun hakkında pek çok hükmü dizebilirsin.

     Kezâlik, vaktâ ki, Kur’ân-ı Kerîm, اُو۬لٰٓئِكَ kelimesiyle muttekílere işâret etti; ardından هُمْ zamîr-i faslı zikretti. Bununla, hayâli tehyîc edip harekete getirdi. Tâ ki, sâmi’ ve muhátab, bu zamîr-i fasıl vâsıtasıyla onların sıfatlarına münâsib ahkâmları ve cümleleri hayâlen düşünüp, koparıp getirsin ve onlar hakkında icrâ etsin. Meselâ; “Onlar, hidâyet üzeredirler”, “Onlar, kurtuluşa ermişlerdir”, “Onlar, âteşten necât bulurlar”, “Onlar, Cennet’e girerler” “Onlar, rü’yet-i cemâlulláh ile müşerref olmakla zafer kazanırlar”… Ve hâkezâ, bunlar gibi onlara münâsib çok hükümleri hayâlde tesbît ettirir.

Şerh

nız yukarıda evsáfı geçenler, işte onlar, felâha kavuşanlardır.” Öyle ise, Hazret-i Muhammed (asm)’a îmân etmeyen ehl-i kitâb, kesin olarak ehl-i felâh ve ehl-i necât değillerdir.

Demek, burada Nebi (sav)’e îmân etmeyen ehl-i kitâba bir ta’rîz vardır. Ya’nî, âyet-i kerîme ifâde ediyor ki: “Hazret-i Muhammed (asm)’a îmân etmeyenler, müflihûn değillerdir; onlar, felâha kavuşamazlar.” Demek, ehl-i kitâbdan, Nebiyy-i Ahirzamân (asm)’a îmân etmeyenlerin felâhı yoktur. Birinci nükte budur.

Bununla berâber, bir nükte-i latífe daha vardır. Şöyle ki; burada bir kánûna işâret ediliyor. O kánûn da şudur: Mübtedâ ile haberi arasında zamîr-i fasl geldiği zamân; bu, işâret eder ki; o haber-i vâhidin mübtedâsının çok ahkâmı vardır; çok ahkâmlara mevzú’dur; ayrı ayrı hükümlerle onun üzerine hükmedi-

Lügat: haber-i vâhid, muhammed, hareket, muayyen, birinc, cömert, diz(e), kelime, nebiyy, vâhid