lir. O hükümlerden bir kısmı zikredilir; diğer kısmı ise hayâle havâle edilir. Zîrâ, Kur’ân-ı Hakîm’in bu âyet-i kerîmede هُمْ zamîr-i faslı getirmesi îkáz eder ki; burada hükmün tahdîdi yoktur. Hayâli, mübtedâ için münâsib ahkâmları tahayyül etmeye teşvîk eder, uyandırır.

Nasılki sen, “Zeyd” adındaki bir şahsı, sâmi’ın gözü önüne koyarsın ve onunla alâkalı hükümleri dizersin. Böylece, ondan pek çok hüküm sudûr eder. Meselâ; dersin: ‌‌‌هُوَعَالِمٌ، هُوَ عَامِلٌ كَذَا،كَذَا Ya’nî: “O, álimdir; o, ámildir; o, şöyledir; o, böyledir.” Ve hâkezâ, ona áid olan sâir ahkâmı buna kıyâs et. Aynen bunun gibi, vaktâ ki, Kur’ân, اُو۬لٰٓئِكَ ism-i işâretiyle muttekíleri gösterdi. Daha sonra هُمْ zamîr-i faslı getirdi. Bununla hayâli heyecâna getirip uyandırdı ki; hayâl, bu zamîr vâsıtasıyla, o muttekílerin vasıflarına münâsib ahkâmları araştırsın, getirsin. Bu mübtedâya, ya’nî اُو۬لٰٓئِكَ kelimesine haber yapsın. Burada, mübtedânın haberi için tahdîd yoktur. Bir kısmını getirmiş; “Diğer münâsib haberleri ve hükümleri, sen hayâlin ile taharrî et, getir” diye îkáz etmektedir. Demek, bu cümlede geçen اُو۬لٰٓئِكَ ism-i işâreti, çok ahkâma mevzú’ olabilir. Meselâ;

اُولٰئِكَ هُمْ عَلٰى هُدًى.

 هُمْ مُفْلِحُونَ..

 هُمْ فَائِزُونَ مِنَ النَّارِ..

 هُمْ فَائِزُونَ بِالْجَنَّةِ..

هُمْ ظَافِرُونَ بِرُؤْيَةِ جَمَالِ اللّٰهِ تَعَالٰى اِلٰى اٰخِرِهِ.

Ya’nî, “Onlar, hidâyet üzeredirler”, “Onlar, kurtuluşa ermişlerdir”, “Onlar, âteşten kurtulurlar”, “Onlar, Cennet’e girerler”, “Onlar, rü’yet-i cemâlulláh ile müşerref olmakla zafer kazanırlar”… Ve hâkezâ, hayâl, daha pek çok münâsib