etmek lâzım gelirdi. Fakat, insânın akıl, rûh, sır, nefis gibi pek çok vazífedâr letáifi ve hâsseleri vardır. İnsân-ı kâmil odur ki, bütün o letáifi, kendilerine mahsús ayrı ayrı tarîk-ı ubûdiyyette hakíkat cânibine sevk etmekle, sahâbe gibi geniş bir dâirede, zengîn bir súrette, kalb bir kumândân gibi, letáif askerleriyle kahramânâne maksada yürüsün. Yoksa, kalb, yalnız kendini kurtarmak için askerini bırakıp tek başıyla gitmek, medâr-ı iftihár değil, belki netîce-i ıztırârdır.”[73]

“Ehl-i dalâletin vekîli der ki: Ehâdîsinizde dünyâ tel’ín edilmiş, cîfe ismiyle yâd edilmiş. Hem bütün ehl-i velâyet ve ehl-i hakíkat dünyâyı tahkír ediyorlar, ‘Fenâdır, pistir’ diyorlar. Hâlbuki, sen, bütün kemâlât-ı İlâhiyyeye medâr ve hüccet, onu gösteriyorsun ve áşıkáne ondan bahsediyorsun.

“Elcevâb: Dünyânın üç yüzü var.

“Birinci yüzü; Cenâb-ı Hakk’ın esmâsına bakar. Onların nukúşunu gösterir. Ma’nâ-i harfîyle, onlara aynadârlık eder. Dünyânın şu yüzü, hadsiz mektûbât-ı Samedâniyyedir. Bu yüzü gáyet güzeldir; nefrete değil, aşka lâyıktır.

“İkinci yüzü; âhirete bakar. Âhiretin tarlasıdır, Cennet’in mezraasıdır, rahmetin mezheresidir. Şu yüzü dahi, evvelki yüzü gibi güzeldir. Tahkíre değil, muhabbete lâyıktır.

“Üçüncü yüzü; insânın hevesâtına bakan ve gaflet perdesi olan ve ehl-i dünyânın mel’abe-i hevesâtı olan yüzdür. Şu yüz çirkindir. Çünkü, fânîdir, zâildir, elemlidir, aldatır. İşte, hadîste vârid olan tahkír ve ehl-i hakíkatin ettiği nefret, bu yüzdedir.

“Kur’ân-ı Hakîm’in kâinâttan ve mevcûdâttan ehemmiyyetkârâne, istihsânkârâne bahsi ise, evvelki iki yüze bakar. Sahâbelerin ve sâir ehlulláhın mergûb dünyâları, evvelki  iki  yüzdedir.” [74]

İmâm-ı Rabbânî (ks) de bu mevzúda şöyle demiştir:

“Denilmiştir ki: Kul ile Rabbi arasındaki perde, kulun kendi nefsidir, Álem değildir. Çünkü, Álemin kendisi, kulun murâdı değildir ki perde olsun! Kulun murâdı, ancak ve ancak kendi nefsidir. O hâlde, hicâb, ancak kulun kendi nefsidir, başkası değildir. Kul, tamâmen kendi murâdından sıyrılmadığı sürece, onun murâdı Rabbi