Şerh

bir súrette mazhar olmuşlardır. Meleklerin esmâ-i İlâhiyyeye mazhariyyetleri ise, onlar kadar câmi’ ve küllî olmamıştır. Onun için -İmâm-ı Rabbânî’nin ifâde ettiği üzere- melekler, esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyeden ziyâde Zât-ı Akdes’e nazar ederler.

Resûl-i Ekrem (sav)’in Mi’râc Gecesinde Hazret-i Cibrîl (as)’ı Sidretü’l-Müntehâ’da bırakıp daha yüksek makámlara, tâ imkân Áleminin nihâyeti olan Káb-ı Kavseyn makámına çıkması, velâyet-i kübrâdaki câmiıyyet ve fazíleti isbât ettiği gibi; Hazret-i Âdem (as)’a bütün esmânın öğretilmesi ve meleklerin bu esmâyı bilememesi ve bu sebeble melâikenin Hazret-i Âdem (as)’a secde etmeleri de bu hakíkate bir delîldir.

İşte İblîs’in anlayamadığı sır budur. O, âteşten yaratıldığı için, âteşin topraktan daha üstün olduğunu iddiá etti. Hâlbuki, bilmedi ki; nûrun âyînesi ne kadar kesîf olsa, o kadar iyi âyînedârlık eder. Toprakta bulunan acz, fakr, kusúr ve mahviyyet, esmâ-i İlâhiyyeye daha câmi’ bir âyîne olmasına sebeb olmuştur. Üstâd Bedîuzzamân(ra) Hazretleri, bu hakíkatleri şöyle îzáh etmiştir:

“Nasıl toprak suya, havaya, ziyâya nisbeten kesâfetli, karanlıklıdır. Fakat, masnûát-ı İlâhiyenin bütün envâına menşe’ ve medâr olduğundan bütün anâsır-ı sâirenin ma’nen fevkıne çıktığı gibi; hem kesâfetli olan nefs-i insâniyye, sırr-ı câmiıyyet i’tibârıyla, tezekkî etmek şartıyla bütün letáif-i insâniyyenin fevkıne çıktığı gibi; öyle de, cismâniyyet en câmi’, en muhît, en zengîn bir âyîne-i tecelliyyât-ı esmâ-yi İlâhiyyedir. Bütün hazâin-i rahmetin müddeharâtını tartacak ve mîzâna çekecek âletler cismâniyyettedir. Meselâ, dildeki kuvve-i zâika, rızık zevkınde, envâ-ı mat’úmât adedince mîzânlara menşe’ olmasaydı, herbirini ayrı ayrı hissedip tanımazdı, tadıp tartamazdı.

“Hem ekser esmâ-i İlâhiyyenin tecelliyyâtını hissedip bilmek, zevk edip tanımak cihâzâtı, yine cismâniyyettedir. Hem gáyet mütenevvi’ ve nihâyet derecede ayrı ayrı lezzetleri hissedecek isti’dâdlar, yine cismâniyyettedir.” [64]

“İ’lem eyyühe’l-azîz! Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyân büyük bir ölçüde tekrâr ettiği ihyâ-i Arz ve toprak unsuruna nazar-ı dikkati celb ettiğinden, kalbime şöyle bir feyiz damlamıştır ki:

Lügat: kuvve-i zâika, mahviyyet, nisbeten, ariyyet, kavseyn, cibrîl, dikkat, nisbet, imkân, küllî