Şerh

maslahat mıdır?’ diye endîşelerden kurtuluyordum. Ne vakit elimi çektiysem, bakıyordum, tazyîkát çok. Nereye gittikleri anlaşılmayan çok yollar var. Yük ağır, ben de gáyet ácizim. Nazarım da kısa, yol da zulümâtlı. Ne vakit sünnete yapışsam yol aydınlaşıyor, selâmetli yol görünüyor, yük hafîfleşiyor, tazyîkát kalkıyor gibi bir hâlet hissediyordum. İşte o zamânlarımda İmâm-ı Rabbânî’nin hükmünü bi’l-müşâhede tasdîk ettim.” [60]

Hem yine bu tebaıyyet sırrından dolayı Ashâb-ı Kirâm, peygamberlerden sonra insânların en fazíletlisidir. Çünkü, onlar, verese-i nübüvvettirler ve risâletten gelen feyze mazhar ve şerîatın hameleleridirler. Her ne kadar sahâbeden sonra da verese-i nübüvvet olan ve velâyet-i kübrâya mazhar olan zevât-ı áliyye gelmişse de, onların bu kemâlâttan hisseleri sahâbenin hissesine nisbeten, velâyetin risâlete, velâyet-i suğrânın velâyet-i kübrâya nisbeti gibi azdır. Hem sahâbenin risâlet feyzine mazhariyyeti, daha sonraki asırlarda gelen insânlara nisbetle aslîdir. Diğer insânların ise gölgedir ve onların feyzi, sahâbeye nisbetle velâyet feyzi hükmündedir. Müellif (ra), bu mes’eleyi şöyle îzáh etmektedir:

“ ‘On İkinci’ ve ‘Yirmi Dördüncü’ ve ‘Yirmi Beşinci Söz’lerde isbât edildiği gibi, nübüvvetin velâyete nisbeti, Güneş’in ayn-ı zâtı ile aynalarda görülen güneşin misâli gibidir. İşte dâire-i nübüvvet, dâire-i velâyetten ne kadar yüksek ise, dâire-i nübüvvetin hademeleri ve o güneşin yıldızları olan sahâbeler dahi, dâire-i velâyetteki sulehâya tefevvuku olmak lâzım geliyor. Hattâ, velâyet-i kübrâ olan verâset-i nübüvvet ve sıddîkıyyet -ki sahâbelerin velâyetidir- bir velî kazansa, yine saff-ı evvel olan sahâbelerin makámına yetişmez.” [61]

“Sohbet-i Nebeviyye öyle bir iksîrdir ki, bir dakíkada ona mazhar bir zât, senelerle seyr u sülûka mukábil hakíkatin envârına mazhar olur. Çünkü, sohbette insibag ve in’ıkâs vardır. Ma’lûmdur ki, in’ıkâs ve tebaıyyetle, o nûr-i âzam-i nübüvvetle berâber en azím bir mertebeye çıkabilir. Nasıl ki; bir sultánın hizmetkârı ve onun tebaıyyetiyle öyle bir mevkie çıkar ki, bir şâh çıkamaz.

“İşte şu sırdandır ki; en büyük velîler sahâbe derecesine çıkamıyorlar. Hattâ, Celâleddin-i Süyutî gibi uyanıkken çok def’a sohbet-i Nebeviyyeye mazhar olan

Lügat: hizmetkâr, peygamber, maslahat, nisbeten, nübüvvet, tefevvuk, ariyyet, mertebe, übüvvet, hizmet, nisbet, sünnet, süyutî