Şerh

vardır: Biri cüz’î ve hás, diğeri küllî ve ámm. İşte, Mi’râc, velâyet-i Ahmediyye (asm)’ın bütün velâyâtın fevkınde bir külliyyet, bir ulviyet súretinde bir tezáhürüdür ki, ‘bütün kâinâtın Rabbi’ ismiyle, ‘bütün mevcûdâtın Hálıkı’ unvânıyla Cenâb-ı Hakk’ın sohbetine ve münâcâtına müşerrefiyyettir.

“İkinci temsîl: Bir adam, elindeki bir aynayı Güneşe karşı tutar. O ayna, kendi mikdârınca bir ışık ve yedi rengi hâvî bir ziyâyı, bir aksi, Şemsten alır; onun nisbetinde Güneşle münâsebetdâr olur, sohbet eder. Ve o ışıklı aynayı karanlıklı hánesine veyâ dam altındaki küçük, husúsí bağına tevcîh etse, Güneşin kıymeti nisbetinde değil, belki o aynanın kábiliyyeti mikdârınca istifâde edebilir.

“Diğeri ise, aynayı bırakır, doğrudan doğruya Güneşe karşı çıkar, haşmetini görür, azametini anlar. Sonra pek yüksek bir dağa çıkar, Güneşin pek geniş şa’şaa-i saltanatını görür ve bizzât, perdesiz onunla görüşür. Sonra döner, hánesinden veyâ bağının damından geniş pencereler açar, gökteki Güneşe karşı yollar yapar, hakíkí Güneşin dâimî ziyâsıyla sohbet eder, konuşur. Ve böylece, minnetdârâne bir sohbet edebilir ve diyebilir: ‘Ey yeryüzünü ışığıyla yaldızlayan ve zemînin vechini ve bütün çiçeklerin yüzlerini güldüren dünyâ güzeli, gök nazdârı olan nâzenin Güneş! Onlar gibi benim háneciğimi, bahçeciğimi ısındırdın ve ışıklandırdın- bütün dünyâyı ışıklandırdığın ve yeryüzünü ısındırdığın gibi.’ Hâlbuki, evvelki ayna sáhibi böyle diyemez. O ayna kaydı altında Güneşin aksi ise, âsârı mahdûddur, o kayda göredir.

“İşte, Şems-i Ezel ve Ebed Sultánı olan Zât-ı Ehad ve Samed’in tecellîsi, mâhiyyet-i insâniyyeye, hadsiz merâtibi tazammun eden iki súretle tezáhür eder:

“Birincisi: Âyîne-i kalbe uzanan bir nisbet-i Rabbâniyye ile bir tezáhürdür ki; herkes isti’dâdına ve tayy-ı merâtibde seyr u sülûküne, esmâ ve sıfâtın tecelliyyâtına nisbeten cüz’î ve küllî o Şems-i Ezelî’nin nûruna ve sohbetine ve münâcâtına mazhariyyeti var. Gálib esmâ ve sıfâtın zılâlinde giden velâyetlerin derecâtı bu kısımdan ileri gelir.

“İkincisi: İnsânın câmiıyyeti ve şecere-i kâinâtın en münevver meyvesi olduğundan, bütün kâinâtta cilveleri tezáhür eden Esmâ-i Hüsnâyı birden âyîne-i rûhunda gösterebilmesi cihetiyle, Cenâb-ı Hak, tecellî-i Zâtıyla ve Esmâ-i Hüsnâ’nın a’zamî mertebede nev-ı insânın ma’nen en a’zam bir ferdine tecellî-i a’zam tezáhür eder ki; bu tezáhür ve tecellî, Mi’râc-ı Ahmedî (asm) sırrıdır ki; onun velâyeti, risâletine mebde’ olur.

Lügat: nisbeten, saltanat, tazammun, şecer(e), ariyyet, mertebe, ulviyet, birinc, ediyye, hadsiz, haşmet, minnet, nisbet, istif, küllî