Şerh

istifâde, aynadaki aksinin cilvesinden istifâdeden ne derece çok ve fâik ise; Kur’ân-ı Azímü’ş-şân dahi, o nisbette bütün kelâmların ve hep kitâbların fevkındedir.

“Kur’ân’dan sonra, ikinci derecede kütüb-i mukaddese ve suhuf-i semâviyyenin, dereceleri nisbetinde tefevvukları vardır; o sırr-ı tefevvuktan hissedârdırlar. Eğer bütün cin ve insânın Kur’ân’dan tereşşuh etmeyen bütün güzel sözleri toplansa, yine Kur’ân’ın mertebe-i kudsiyyesine yetişip tanzír edemez.” [54]

İşte, Kur’ân’ın şu tefevvuk ve fazílet ciheti bilindiğinde, ona ittiba’ eden ve onun sırr-ı i’câzından gelen velâyete mazhar olan bir kimsenin velâyet mertebesinin de, sâir velâyetlerden ne derece yüksek olduğu anlaşılır. Müellif (ra), bu velâyeti, ya’nî velâyet-i kübrâyı -ki bu velâyet, peygamberlerin ve onlara ittiba’ eden sahâbe, Tâbiín, Tebe-i Tâbiínin ve verese-i nübüvvetin velâyetidir- şöyle açıklamıştır:

“Meselâ, deniliyor ki: Cenâb-ı Hak اَقْرَبُ اِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَر۪يدِ’dir, herşeye herşeyden daha yakındır. Cisimden, mekândan münezzehtir. Her velî, kalbi içinde O’nunla görüşebilir. Neden dolayı velâyet-i Ahmediyye (asm), Mi’râc gibi uzun bir seyâhatin netîcesinden sonra, her velînin kendi kalbinde muvaffak olduğu münâcâta muvaffak oluyor?

“Elcevâb: Şu sırr-ı gámızı iki temsîlle fehme takrîb ediyoruz. ‘On İkinci Söz’ün sırr-ı i’câz-ı Kur’ân ve sırr-ı Mi’râc hakkında olan şu iki temsîli dinle:

“Birinci temsîl: Bir sultánın iki çeşit mükâlemesi, sohbeti, görüşmesi vardır; iki tarzda hıtábı, iltifâtı vardır: Birisi, ámî bir raıyyetiyle, cüz’î bir iş için, husúsí bir hâcete dâir, hás bir telefonla sohbet etmektir. Diğeri, saltanat-ı uzmâ unvânıyla ve hılâfet-i kübrâ nâmıyla ve hâkimiyyet-i ámme haysiyyetiyle ve evâmirini etrâfa neşir ve teşhîr maksadıyla, o işlerle alâkadâr bir elçisiyle veyâ o evâmirle münâsebetdâr büyük bir me’mûruyla konuşmaktır, sohbet etmektir ve haşmetini izhâr eden ulvî bir fermânla bir mükâlemedir.

“İşte, وَلِلّٰهِ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى şu temsîl gibi, şu kâinât Hálık’ının ve Mâlikü’l-Mülk ve’l-Melekût’un ve Hâkim-i Ezel ve Ebed’in iki tarzda mükâlemesi, sohbeti, iltifâtı

Lügat: hâkimiyyet, peygamber, mukaddes, nübüvvet, saltanat, tefevvuk, tereşşuh, kaddese, mertebe, übüvvet, birinc, ediyye, haşmet, nisbet, cisim, istif, sinin