Şerh

Elcevâb: Nev’ i’tibâriyle üç nev’ velâyet vardır:

Birincisi: “Velâyet-i Kübrâ”dır ki; umûm peygamberlerin velâyetidir. Bu velâyet, umûm velâyetlerin fevkındedir. Bu velâyetin asıl sáhibleri peygamberlerdir. Peygamberlerden başka hîçbir kimse, bu makáma bi’l-asále ulaşamaz. Ya’nî, kendisine nübüvvet verilmeyen bir ferd, o peygamberlerin makámına çalışmakla aslâ ulaşamaz. Fakat, peygamber olmayan bir insânın, peygamberlere ittiba’ ile bu velâyet-i kübrânın feyizlerine mazhar olması mümkündür. Bu mazhariyyet, verâset yoluyla ve tâbi’ olmak cihetiyledir. Yoksa -hâşâ- onların makámlarına yetişmek ma’nâsında değildir.

İkincisi: “Velâyet-i Vustá”, ta’bîr-i diğerle “Velâyet-i Ulyâ”dır ki; meleklerin, ya’nî mele-i a’lânın velâyetidir. Bu velâyet, peygamberlerin velâyetinden daha aşağı, fakat diğer insânların velâyetinden daha yüksektir. Peygamber olmayan velîler, her ne kadar dört büyük melek háric, diğer meleklerden şahsí olarak daha üstün ise de; ama nev’ i’tibâriyle bakıldığında, meleklerin velâyeti onlardan daha yüksektir.

Üçüncü velâyet ise; “Velâyet-i Suğrâ”dır ki; peygamber olmayan ve peygamberlerin verâsetine de mazhar olmayan sâir insânların velâyetleridir. Bu velâyet sáhibleri, çalışarak bu makámı elde ederler ve kesbleri nisbetinde bir kurbiyyetleri vardır.

Yukarıda da denildiği gibi, peygamber olmayan insânlar, peygamberlere tam bir ittiba’ ile onların velâyet-i kübrâ makámlarının feyizlerine mazhar olabilirler. Nasıl ki, bir müşirin emir eri, ona ittiba’ ile öyle mevkı’ ve makámlara girer ki; bir paşa giremez. O neferi, o makámlara çıkaran şey, müşire tebaıyyetidir. Yoksa -hâşâ- o nefer, müşir makámına bi’l-asále çıkmış, ya’nî müşir olmuş değildir. Belki, müşirin bi’l-asále mazhar olduğu makámların gölgelerine mazhar olmuştur. Eğer o nefer, tebaıyyeti bırakıp kendi hüneriyle o makámlara çıkmak istese; onbaşı, çavuş, teğmen, yüzbaşı, tâ müşir rütbelerini kazanması lâzımdır ki, çıkabilsin. Hâlbuki, burada “müşiriyyet”le işâret ettiğimiz “peygamberlik makámı” ise çalışmakla kazanılamaz, vehbîdir. Hátemü’l-enbiyâ (asm)’dan sonra da kimseye o mevhibe verilmeyecektir.

Aynen bu misâl gibi, ittiba’da öyle bir sır vardır ki; onunla kul, kendi kábiliyyetinin ve makámının çok fevkınde feyizlere mazhar olabilir. Resûl-i Ekrem

Lügat: kurbiyyet, peygamber, nübüvvet, ariyyet, mevhibe, übüvvet, birinc, kündür, nisbet, çavuş, şirin