Şerh

değildir. Bu mevzú, ileride anlatılacaktır.

İşte şu makámdaki velî, artık sekir hâletinde değildir. Sahv ve yakazadadır. Ya’nî, uyanıktır. Hakíkatin tenâsübünü muhâfaza eder.

Hem bu velî, tarîkat ve hakíkati, şerîatın içinde ve ona hádim ve onun mes’eleleri olarak gördüğü gibi; bütün mahlûkátı da esmâ-i İlâhiyyenin âyînesi olarak görür. Fakat, bu tecelliyyâtı görmek için, evvelde olduğu gibi mahlûkátın hâllerini unutmaya muhtâc değildir. Hakíkat olan esmâ-i İlâhiyyenin tecelliyyâtını aynı záhir içinde görür. Her şeye ma’nâ-i harfîyle bakar. Hîçbir şey, onun huzúruna ve Cenâb-ı Hakk’ı bilmesine mâni’ olmaz. Nasıl aynı avâm gibi, şerîatın záhirine ittiba’ ediyor, fakat onlar gibi taklîden değil, belki esmâ-i İlâhiyyenin tecelliyyâtını onda görerek tahkíken ittiba’ ediyorsa; öyle de aynı avâm gibi mahlûkáta nazar eder, onları inkâr etmez, onlara kıymet verir, onları vücûb-i vücûd ve tevhîd-i İlâhîye delîl getirir; sebeblere son derece riáyet eder. Bu makámdaki bir velîde, keşif ve kerâmet çok fazla görülmez. Zâten o da bunlara fazla ehemmiyyet vermez. Hem avâm gibi Cennet’i ister; Cehennem’den korkar; mahlûkáta şefkat eder; her şeyle alâkası vardır; onların derdleriyle müteessir, saádetleriyle de mütelezziz olur; onların ölümlerinden dolayı ağlar, onlardan ayrılmak istemez ve daha bunlar gibi pek çok hâlette záhiren avâm gibidir. Fakat, avâm, bütün bunları nefisleri hesâbına yaparken; o, her şeyin esmâ-i İlâhiyyeye bakan hakíkí, bâkí ve güzel yüzüne nazar eder ve hakíkati, aynı záhirin içinde ve üstünde gördüğü için böyle yapar.

Hem bu velînin, evvelde îmânı şuhûdî iken, şimdi gaybîdir. Fakat, şu gaybî îmân, şuhûdî îmândan çok daha yüksektir. Çünkü, evvelki şuhûdî îmânı gölge iken, şimdi aslîdir. Ve îmânı, gaybî olduğundan, tefekkür ve istidlâlî mesleğini esâs tutar. Bu mevzú da ileride tafsíl edilecektir. Müellif (ra) şöyle buyuruyor:

“Derece-i şühûd, derece-i îmân-ı bi’l-gaybdan çok aşağıdır. Ya’nî: Yalnız şühûduna istinâd eden bir kısım ehl-i velâyetin ihâtasız keşfiyyâtı, verâset-i nübüvvet ehli olan asfiyâ ve muhakkikínin şühûda değil, Kur’âna ve vahye, gaybî fakat sáfî, ihâtalı, doğru hakáik-ı îmâniyyelerine dâir ahkâmlarına yetişmez. Demek, bütün ahvâl ve keşfiyyâtın ve ezvâk ve müşâhedâtın mîzânı: Kitâb ve Sünnettir. Ve mehenkleri, Kitâb ve Sünnetin desâtir-i kudsiyyeleri ve asfiyâ-i muhakkikínin kavânîn-i hadsiyyeleridir.” [42]

Lügat: cehennem, muhakkik, nübüvvet, tefekkür, übüvvet, sünnet, teessi, şefkat, inkâr