Şerh

“Hak’tan halka doğru nüzûl” başlar. Sâlik, böylece velâyet-i kübrâ olan da’vet makámına girmiş olur. Her ne kadar velâyet-i suğrâda dahi nüzûl varsa da, onun nüzûlü tam değildir. Velâyet-i kübrânın urûcu, her velâyetin urûcundan daha yükseğe ve nüzûlü de her velâyetin nüzûlünden daha aşağıyadır. Şöyle ki;

Üçüncü seyir; “Seyr-i anillâhi billâh”, ya’nî “Elláh ile Elláh’tan seyir”dir. Bu seyirde mürîd, yavaş yavaş vücûb Áleminin ilimlerinden inmeye başlar. Bu seyir, ikinci seyrin tersidir.

Dördüncü seyir olan “Seyr-i fi’l-eşyâ”, ya’nî eşyâdaki seyirde ise, evvelde unuttuğu mümkinâtın ilimlerini hátırlar. Bu seyir de birinci seyrin tersidir.

İşte bu üçüncü ve dördüncü seyir “nüzûl”dür. Bu nüzûl ile da’vet makámına çıkılır ve verâset-i nübüvvete, ya’nî velâyet-i kübrâya mazhar olunur. Şöyle ki:

Bu mertebede sâlik, daha evvel gördüğü bütün ma’rifetleri, Resûl-i Ekrem (asm)’ın getirdiği şerîatın içinde görmeye başlar. Meselâ; daha evvel terakkísi sırasında gördüğü “Kuddûs” isminin tecelliyyâtını, şerîatın bir hükmü olan abdestte ve misvâkta görür. “Hâkim” isminin tecelliyyâtını, ahkâm-ı şerîatın içinde görür. Bütün seyr u sülûkünün Mi’râc-ı Muhammedî (asm)’ın gölgesi altında ve namâzın içinde derc edildiğini görür ve hâkezâ kıyâs edilsin.

Kezâ sâlik, şerîatın her bir hükmünün, o tecelliyyâtın hem mebde’ ve müntehâsı, hem muktezásı olduğunu ve o tecelliyyâta mazhar olmanın yolu olduğunu ve şerîata ittiba’ eden bir kimsenin, bin bir ism-i İlâhinin tecelliyyâtına mazhar olduğunu görür ve şerîata ittibaını ziyâdeleştirir. İşin başında ittiba’ ettiği şerîatın, aslında işin nihâyeti olduğunu anlar. Resûl-i Ekrem (asm)’ın velâyetinin en yüksek velâyet olduğunu ve avâmın, záhirî bir kışır zannettikleri şerîatın, aslında hakíkatin ve lübbün ta kendisi olduğunu anlar. Ya’nî, bütün bu seyr u sülûkün netîcesinde, evvelde ma’nâ ve esrârını ve hakíkatle münâsebetini bilmeden taklîden ittiba’ ettiği şerîata, bundan sonra tahkíken ve esrârına vukúfiyyetle ittiba’ eder. Şerîata ittiba’ vâsıtasıyla peygamberlerin velâyeti olan velâyet-i kübrâya, husúsan velâyet-i Muhammediyye (asm)’a mazhar olur ve verâset-i nübüvvet ehli olur. Nâfilelerden ziyâde farzlarla Elláh’a yaklaşır. Sünnet-i seniyyeye ittibaı, esâs-ı meslek ittiház eder. Keşifden ziyâde tefekkür ve istidlâl (delîl getirme) yolu ile hareket eder. Fakat, bu tefekkür ve istidlâl, záhir álimlerin, kelâmcıların veyâ ehl-i felsefenin tefekkür ve istidlâli cinsinden

Lügat: sünnet-i seniyye, muhammedî, peygamber, muhammed, nübüvvet, tefekkür, felsefe, hareket, mertebe, seniyye, übüvvet, birinc, ediyye, sünnet, sâlik