Şerh

Müellif (ra), şu sırr-ı i’câzı bu şekilde ifâde ettikten sonra şöyle demiştir:

“İşte, hem şu sırdandır ki, bâtın-ı umûra gidip, sünnet-i seniyyeye ittibâ’ etmeyerek, meşhûdâtına i’timâd ederek yarı yoldan dönen ve bir cemâatin riyâsetine geçip bir fırka teşkîl eden fırâk-ı dállenin bütün imâmları, hakáikın tenâsübünü, muvâzenesini muhâfaza edemediğindendir ki; böyle bid‘aya, dalâlete düşüp bir cemâat-i beşeriyyeyi yanlış yola sevk etmişler. İşte bunların bütün aczleri, âyât-ı Kur’âniyyenin i’câzını gösterir.” [41]

Şu Álemi yaratan bir Zât-ı Gaybî var; bizi de O yarattı. O’nu bulmanın da iki yolu vardır:

Birinci yol şudur ki: O Zât-ı Gaybî, peygamberlerine inzâl buyurduğu vahy-i İlâhî ile  nev-ı beşere Kendisini tanıttırır. Beşer, onun o ta’rîfini esâs tutarak, O’nu tanımaya başlar. Meselâ; Cenâb-ı Hak, Resûl-i Ekrem (asm)’a inzâl buyurduğu vahy-i İlâhî ile, ya’nî Kitâb ve Sünnet ile Kendisini nasıl ta’rîf etmişse, o ta’rîfe göre O’nu tanımak asıl ve esâstır. Husúsan o Zât-ı Gaybî, Mi’râc Gecesi’nde Resûl-i Ekrem (asm)’a Kendisini ta’rîf etti ve Kendi cemâlini lâ zamânî, lâ mekânî, lâ keyfî bir súrette ona gösterdi. Bu yolda gidenler, sâhil-i selâmete ermişler; matlûb ve maksúdlarına kavuşmuşlardır.

İkinci yol: Kitâb ve Sünnet’i mihenk tutmadan, ehl-i felsefenin kendi aklıyla, ba’zı ehl-i tasavvufun da kendi keşfiyle o Zât-ı Gaybî’yi

tanımasıdır. Bu yolda giden ba’zı felsefeciler şirk bataklığına yuvarlanmışlar, ba’zı ehl-i tasavvuf da dalâlete sülûk etmişlerdir.

Demek, asıl olan Kitâb ve Sünnet’in câdde-i kübrâsıdır.

Yukarıda anlatılan iki seyir, ya’nî “seyr-i ilelláh” ve “seyr-i fillâh”, tasavvuf ta’bîrince “urûc”, ya’nî “yükseliş” diye isimlendirilir. Bu seyirler, Mi’râc-ı Muhammedî (asm)’daki urûcun gölgesi altında gerçekleşir. Halktan Hakk’a doğru bir urûctur.

Bu ilk iki seyirden (Álem-i İmkân ve Álem-i Vücûb’un seyrinden) sonra üçüncü ve dördüncü bir seyir daha vardır ki; bunlara da Tasavvuf’ta “nüzûl”, ya’nî “iniş” denilir. Yukarıda anlatılan “halktan Hakk’a doğru urûc”tan sonra,

Lügat: muhammedî, peygamber, muhammed, tasavvuf, felsefe, seniyye, birinc, mihenk, sünnet, şekil