Şerh

Bu cihetten, Üstâd Bedîuzzamân (ra) Hazretleri’nin, “Risâle-i Nûr, tarîkat değil hakíkattir” [35] gibi sözlerinden -hâşâ- onun tasavvufa karşı olduğunu veyâ tarîkatın hakíkatsiz bir şey olduğunu kasdettiğini anlamak yanlıştır. Bu gibi yanlış anlamalar, ıstılâhî kelimelerin gündelik hayâtta kullanılan farklı ma’nâlarla ifâde edilmesinden kaynaklanmaktadır. Hâlbuki, Müellif-i Muhterem (ra)’ın murâdı; Risâle-i Nûr’un, tarîkatten maksúd olan netîceyi, ya’nî hakáik-ı îmâniyyenin inkişâfını, tálibine tarîkat berzahına uğramadan, ya’nî o uzun ve meşakkatli yola girmeden, İmkân Áleminde seyâhat etmeden doğrudan doğruya tahsíl ettirdiğini ifâde etmektedir. Bu mevzú, ileride daha tafsílli bir súrette îzáh edilecektir.

Şu mes’elenin daha iyi anlaşılması için, tarîkattaki seyr u sülûkün nasıl olduğunu kısaca îzáh etmek lâzımdır. Şöyle ki:

Tarîkatlar, “cehrî” ve “hafî” olmak üzere iki kısım usûlle gitmektedir. Cehrî tarîkler (ya’nî âşikâr zikir yapan tarîkler) evvelâ âfâkta seyr u sülûk edip sonra enfüsî dâireye girerler. Hafî tarîkler (ya’nî gizli zikir yapan tarîkler) ise, evvelâ enfüste seyr u sülûk edip sonra âfâkí dâireye girerler.

Ya’nî, cehrî tarîkler, evvelâ Álem-i İmkânı keşfedip, cehrî bir súrette “Elláh Elláh” zikirleriyle tabîat táğútunu parçalarlar. Daha sonra enfüsî dâireye girip görürler ki; bütün Álem, insânda dercedilmiştir. İnsânın küçük bir Álem olduğunu derk ederler.

Hafî tarîkler ise, evvelâ insânı keşfedip, hafî bir súrette “Elláh Elláh” zikirleriyle eneyi parçalarlar, daha sonra âfâkí dâireye girip görürler ki; Álem, büyük bir insândır. İnsânda küçük nümûneleri bulunan her şeyin Álemde var olduğunu görürler. Müellif (ra), bu hakíkate şöyle işâret etmektedir:

“Nakşibendîler, zikir husúsunda ittiház ettikleri zikr-i hafî sâyesinde kalbin fethiyle, ene ve enâniyyet mikrobunu öldürmeğe ve şeytánın emirberi olan nefs-i emmârenin başını kırmağa muvaffak olmuşlardır. Kezâlik, Kádirîler de zikr-i cehrî sâyesinde tabîat táğútlarını târ ü mâr etmişlerdir.” [36]

“Tarîkatte ‘seyr-i enfüsî’ ve ‘seyr-i âfâkí” ta’bîrleri altında iki meşreb var:

Lügat: seyr-i enfüsî, zikr-i cehrî, zikr-i hafî, meşakkat, muhterem, tasavvuf, emirber, enfüsî, kelime, meşreb