Şerh

TARÎKAT NEDİR? SEYR U SÜLÛK NASIL YAPILIR?

“Tarîkat” ve “tarîk” kelimeleri, lügatta “yol” ma’nâsındadır ve ba’zan bu lügat ma’nâsıyla kullanılmaktadır. Meselâ; Müellif (ra)’ın Risâle-i Nûr’un mesleği için kullandığı “tarîk-ı aczmendî” ta’bîrinde “tarîk”, lügavî ma’nâsıyla isti’mâl edilmiştir.

Istılâhî ma’nâda ise “tarîkat”; yukarıda îzáh edilen záhirden hakíkate geçmenin yoludur ki; kalb ayağıyla gidilen ve nefsin tasfiyesi, zikir ve riyâzet üzerine müesses olan bu yolda “sülûk, cezbe, fenâ, beká” ve bunlar gibi pek çok hâllere mazhar olarak ve çok menzillere uğrayarak, nihâyette maksúd olan hakíkate yetişilir. Ya’nî, “záhir”, tarîkatın başlangıcı; “hakíkat” ise, tarîkatın nihâyeti ve gáyesidir. Dolayısıyla “tarîkat”, záhir ile hakíkat arasında bir berzahtır. İşte İmâm-ı Rabbânî’nin, “Bütün tarîklerin nokta-i müntehâsı hakáik-ı îmâniyyenin inkişâfıdır” sözü, bu noktaya işâret etmektedir. Müellif (ra) ise; tarîkatı şöyle ta’rîf etmiştir:

“Tarîkatin gáye-i maksadı, ma’rifet ve inkişâf-ı hakáik-ı îmâniyye olarak, Mi’râc-ı Ahmedî (asm)’ın gölgesinde ve sâyesi altında kalb ayağıyla bir seyr u sülûk-i rûhânî netîcesinde, zevkí, hâlî ve bir derece şuhûdî hakáik-ı îmâniyye ve Kur’âniyyeye mazhariyyet; ‘tarîkat’,‘tasavvuf’ nâmıyla ulvî bir sırr-ı insânî ve bir kemâl-i beşerîdir.” [34]

Tarîkatın hakíkí ma’nâsı bu olmakla birlikte, ba’zan “zikr-i cüz’, irâde-i küll (ya’nî bir şeyin cüz’ünü zikredip küllünü murâd etmek)” káidesiyle bu kelime, tasavvufun umûm merhaleleri hakkında da isti’mâl edilmektedir. Fakat, hakíkí ma’nâsı i’tibâriyle tarîkat, sâlikin záhirden hakíkat dâiresine geçmek için kat’ ettiği yolun adıdır. Sâlik, bu yolun nihâyetine vardığında tarîkat dâiresindeki seyr u sülûku biter; “hakíkat” dâiresine girer. Hakíkat dâiresindeki sülûkunun nihâyetinde ise,“şerîat” dâiresine girer. Ya’nî, záhir-i şerîatın sırlarına mazhar olarak şerîatın hakíkatine ulaşır. Abdest, namâz, oruç gibi ibâdetlerin hakíkatini, ya’nî hangi esmâya dayandığını bilir. Meselâ; abdest ibâdetinin Kuddûs ismine dayandığını bilir, o isme ulaşır.

Lügat: tasavvuf, ariyyet, merhale, tasfiye, beşerî, bit(e), kelime, menzil, sâlik