güneşçiklerin gökteki Güneş’ten geldiğini bilmediğinden âyînelere yapışıp Güneş’i unutur. “Her âyîne içinde bir Güneş vardır” veyâ “Her âyîne bir Güneş’tir” zanneder. Aslında her âyîne vâsıtasıyla Güneş’i bilebilmesi ve görebilmesi mümkün iken, bütün âyîneleri Güneş’e karşı bir nev’ı perde eder. O, ne kadar âyînelere baksa ve onları tanısa, o kadar Güneş’ten uzaklaşır. Fakat, onların âyîne olduğunu bilen kimse, her ne zamân onlara baksa Güneş’i bulur ve görür. Ne kadar onların mâhiyyetlerinden bir şey bilse, Güneş’in ma’rifetinde ziyâdeleşir.

Aynen onun gibi, mevcûdâta ma’nâ-i harfîyle bakılsa, başta insânın kendi nefsi olmak üzere her şey, Şems-i Ezelî olan Elláhu Teálâ’nın esmâ ve sıfâtına bir âyîne olduğu görülür. Fakat, eşyâya ve kendine müstakil bir vücûd verip Cenâb-ı Hak’tan gaflet eden, ya’nî eşyâya ma’nâ-i ismîyle bakan bir insân için her şey, Cenâb-ı Hakk’a bir perdedir. İşte bu insân, záhire takılıp kalmıştır.

Ammâ, her şeyin ve kendisinin müstakil bir vücûdu olmadığını ve Cenâb-ı Hakk’ın îcâdıyla bir vücûdu olduğunu ve kendilerinde görünen cemâl ve kemâlin o Cemîl-i Zü’l-kemâl’in cemâl ve kemâlinin tecellîlerinden ibâret olduğunu bilen, ya’nî her şeye ma’nâ-i harfîyle bakan insân ise, her neye baksa O’nu bulur; O’nu bilir; O’nu görür. Hîçbir şey, O’nun şuhûduna ve huzúruna mâni’ olmaz. Hîçbir şey ona gaflet vermez.

فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ “Hangi cihete dönseniz, Elláhu Teálâ’nın cemâli oradadır” [33] sırrına mazhar olur ve وَ ف۪ي كُلِّ شَىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى أَنَّهُ وَاحِدٌ “Her şeyde Elláhu Teala’nın vâhid olduğuna delâlet eden bir âyet vardır” hakíkatine vâkıf olur.

Yukarıda bahsi geçen ma’nâ-i harfî ve ma’nâ-i ismî ta’bîrlerinin ma’nâsı ve hakíkati ileride “tefekkür” bahsinde îzáh edilecektir.