Şerh

Daha sonra zühd ve takvânın yerini, sûfîlik aldı. Zamân aradan geçince şimdiki gibi sûfîlik, maddî ve ma’nevî menfaate âlet oldu. Bu işle meşgúl olanlar, halkı etrâflarında topladı ve onlardan menfaat elde ettiler. Önceleri, halkın bir şahsın etrâfında toplanması diye bir şey yoktu. Halk, Kur’ân ve Sünnet etrâfında toplanır, Kitâb ve Sünnet’i anlamaya, ahkâm-ı İlâhiyyeyi tatbîk etmeye çalışır, hayâtlarını İslâm’a ve cihâda vakfederdi.

İmâm-ı Gazâlî (ra) zamânında, tasavvuf ve tarîkat, cihâdın terkine vâsıta olmuştu. O zamândaki ehl-i tarîkat, “Biz ma’nevî cihâddayız, maddî cihâda gitmiyoruz” dediler. İmâm-ı Gazâlî (ra) zamânında, İngiltere ve Fransa, Yahûdîlerin riyâsetinde Kudüs’e girip orayı işgál etmişlerdi. Bu menfûr hâdise yüz sene devâm etti. İlk olarak İmâmı Gazâlî, Kudüs’ü bu haçlı mezáliminden kurtarmak için harekete geçti. O zamân halîfe ne yaptıysa asker harbe katılmadı. Şimdiki gibi askeriyye usûlü de yoktu. Ehl-i ilme mürâcaat etti. Onlar; “Biz, ilim erbâbıyız; ilim ile meşgúlüz, harbe katılmıyoruz” dediler. Şeyhler de; “Biz, şeyhiz; irşâdla meşgúlüz” dediler. Onlar da Elláh yolunda cihâd etmekten imtina’ ettiler. Mürîdler de; “Biz mürîdiz, mâsivâdan tecerrüd etmişiz, nefisle mücâdelemiz var. Bu, en büyük cihâddır. Bu sebeble maddî cihâda çıkmıyoruz” dediler. Onlar da cihâdı terkettiler. Resûl-i Ekrem (asm)’ın şu hadîsini de kendilerine delîl olarak getirdiler: “Cihâd-ı asgardan, cihâd-ı ekbere döndük. [360] Yahûdî, onları bu şekilde kandırdı. Bu bâtıl fikirler, neseben Yahûdî ve Hıristiyan olan, fakat Müslümânlar içerisine girip “şeyh” kisvesi altında görünen meşâyih-i sû’ tarafından onların içerisine atılmıştır.

İmâm-ı Gazâlî (ra) Hazretleri, bu işe müdâhale etti. Ne yaptıysa o zamândaki ehl-i tarîkat ve ehl-i tasavvufa söz geçiremedi. “Elláh (cc), kelâmında şöyle buyurdu. Resûlulláh (sav), hadîs-i şeriflerinde şöyle buyurdu” dedirtemedi. Ya’nî, yüzlerini, doğrudan doğruya Kur’ân ve Sünnet’e çeviremedi. Onlar, buna mukábil; “Cüneyd-i Bağdâdî şöyle dedi”, “Beyâzid-i Bestâmî şöyle dedi” dediler.

İmâm-ı Gazâlî (ra)’nin vefâtından sonra Gavs-ı Geylânî (ks) işin başına geçti. O da sözde sûfîlere karşı mücâdele verdi. Seyyid Abdulkádir-i Geylânî, Seyyid Ahmed-i Rufâî, Seyyid İbrâhîm-i Düsûkî, Seyyid Ahmed-i Bedevî gibi zevât-ı áliyye, Müslümânlar içerisine atılan bu fitneyi ortadan kaldırmak ve ümmetin yüzünü Kur’ân ve Hadîs’e, Elláh yolunda cihâd etmeye çevirmek için çok uğraştılar; bütün güçleriyle çalıştılar. Ancak ne yaptılarsa, o asrın sûfîlerinden

Lügat: tasavvuf, tecerrüd, hareket, kurt(a), menfaat, neseben, bedevî, cüneyd, hâdise, keriyy, seyyid, sünnet, terkin, hâdis, şekil