hîç birisi cihâda gitmedi. Onlarla baş edemediler. Onlar da diğerleri gibi;   “Cüneyd-i Bağdâdî şöyle dedi”, “Beyâzid-i Bestâmî şöyle dedi” dediler. “Elláh (cc), kelâmında şöyle buyurdu. Resûlulláh (sav), hadîs-i şerîflerinde şöyle buyurdu” demediler. Ya’nî, Kitâb ve Sünnet’i birinci derecede telakkí edip kendi meslek ve meşreblerini ikinci, üçüncü derecede düşünmediler; Kitâb ve Sünnet’e revâc vermediler.

Gavs-ı Geylânî (ks) vefât edince, Harrân’da Hayyâtü’l-Harrânî zuhûr etti. O devirde Selçuklu Türklerinden olan Nûreddîn-i Zengî, Halep’te kumândân idi. Nûreddîn Zengî, Kudüs’ün haçlıların mezálimi altında olmasının verdiği üzüntüyle devrin halîfesine giderek, “Esâret altındayız, perîşân bir durumdayız. Ne yapalım? Bu haçlıları topraklarımızdan nasıl çıkarabiliriz? Ehl-i medrese ve ehl-i tekye, bu konuda bize yardımcı olmuyor; cihâda çıkmayacaklarını, ilim ve zikir ile meşgúl olduklarını söylüyorlar” diye halîfeyle meşveret etti. Meşveret netîcesinde halîfe, kendisine; “Haçlıları bu topraklardan çıkarabilmemiz için Türk, Kürt ve Arab birleşip hep berâber küffâra karşı savaşmamız gerekir. Tikrit şehrine git. Orada Kürtler’in ileri gelenleri, ma’kúl aileleri vardır. Onların içerisinden birini kendine kumândân ta’yîn et” dedi. Nûreddîn Zengî, kalkıp Tikrit’e gider. Orada Şadi’nin oğlu Şergo’yu bulur. Araplar, ona aslan ma’nâsına gelen “esed” diyorlardı. Onu berâberinde götürür. Şergo’nun kábiliyyetli olduğunu gören Nûreddîn, onu Mısır’a kumândân olarak ta’yîn eder. Daha sonra Şergo’nun yeğeni, Eyyüb’ün oğlu olan Salâhaddîn’in daha kábiliyyetli olduğunu fark eden Nûreddîn Zengî, Şergo’yu azledip yerine Salâhaddîn’i kumândân olarak ta’yîn eder.

Nûreddîn Zengî ile Salâhaddîn-i Eyyûbî, “Biz nasıl yapalım ki; ehl-i medrese ile ehl-i tekyeyi cihâda teşvîk edelim” diye düşünüp Hayyâtü’l-Harrânî’nin yanına gelirler. Bu zât, çok ferâsetli ve çok zekî idi. Onlara dedi ki: “Siz, ehl-i medrese ile ehl-i tekyeyi sâdece cihâda da’vet etmekle onları cihâda sevk edemezsiniz. Onları toplayın, onlara maaş bağlayın ve deyin ki: ‘Ya silâh altına girip her gün bir sâat silâh ta’lîmi yaparsınız, ya da sizin medrese ve tekyelerinizi kapatırız.’ ”

Nûreddîn Zengî ile Salâhaddîn-i Eyyûbî, Hayyâtü’l-Harrânî’nin bu tavsıyesini yerine getirdiler.  Ehl-i medrese ve ehl-i tekye ile beş senelik bir taahhüdnâme imzáladılar. Hepsini harbe alıştırdılar. Salâhaddîn-i Eyyûbî, beş sene sonra o orduyla Kudüs’ü fethetti.

Bir gün Nûreddîn Zengî, rü’yâsında görür ki; Resûl-i Ekrem (sav), Medîne’dedir. Nûreddîn’e iki adamı göstererek der ki: “Bu iki adamın şeklini iyi belle