Şerh

Sırat-ı müstekím ehli olan ehl-i Kur’ân’ın câdde-i nûrâniyyesidir ki, en kısa, en râhat, en selâmet ve herkese açık, semâvî ve Rahmânî ve nûrânî bir meslektir.” [333]

Sözlerimiz ba’zan yanlış anlaşılıyor. Meselâ; bu mevzúda biz, “Bu zamânda tarîkat ve tasavvufun erbâbı yoktur” diyoruz; “Tasavvuf yoktur” diye anlaşılıyor; tasavvufun hakíkatini inkâr ettiğimiz iddiá ediliyor. Gelecek îzáhâtımız, bu zamânda bu işin erbâbı olmadığını gösterme noktasında kâfîdir:

Tasavvuf ve tarîkatın üç mühim gáyesi vardır:

Birincisi ve en mühimmi: Hakáik-ı îmâniyyenin, ya’nî altı erkân-ı îmâniyye ve beş esâsât-ı İslâmiyyenin vuzúh ile inkişâfıdır. Ya’nî, Álem-i Gayb’ın arkasında erkân-ı îmâniyyeyi şuhûd derecesinde anlamaktır.

İkincisi: Tarîkat perdesi altında ferâiz-i dîniyye ve sünnet-i seniyyeye (şerîatın záhir kısmına) ittiba’ etmektir.

Üçüncüsü: Emrâz-ı kalbiyyenin izâlesine çalışmak, ahlâk-ı seyyieden tecerrüd edip ahlâk-ı hasene ile mütehallik olmak; emr-i bi’l-ma’ruf ve nehy-i ani’l-münker vazífesini edâ etmektir. Muhakkikín-i sûfiyye, ahlâk denildiği zamân, kuvve-i akliyye, kuvve-i gadabiyye ve kuvve-i şeheviyyenin ifrât ve tefrîtten mahfûz kalıp vasat mertebesinde bulunmasını; ta’bîr-i diğerle Kur’ân’da geçen ilmî, amelî ve edebî sâhalarda icrâ ve tatbîkı istenilen bütün ahkâm-ı İlâhiyyeyi anlar ve bu ahkâmın her ferd-i mü’min üzerinde bir nakış gibi görünmesini murâd ederdi. Hem emr-i bi’l-ma’rûf ve nehy-i ani’l-münker vazífesini, zarûrî bir vecîbe kabûl ederdi.

Şu zamânda ise, tasavvufun en birinci gáyesi olan hakáik-ı îmâniyyenin inkişâfı, zâten dünyâda yoktur. İkinci gáyesi olan ferâiz-i dîniyyeye imtisâl ve sünnet-i seniyyeye ittiba’ da kemâ hüve görülmemektedir. Üçüncü gáyesi olan ahlâk-ı hasene kısmına gelince, şu ânda muhakkikín-i sûfiyyenin ta’rîf ve kabûl ettiği ve yaşadığı ahlâk mevcûd değildir. Zîrâ, onların ahlâkı, Kur’ân’dı. O zevât-ı áliyye, ilmî, amelî ve edebî sâhalarda ahkâm-ı İlâhiyyenin icrâ ve tatbîkıne tarafdâr olmuş, elden geldiğince o ahkâma ittiba’ etmiş; emr-i bi’l-ma’rûf ve nehy-i ani’l-münker vazífesini kemâliyle edâ etmiş; bâ-husús şeáir-i İslâmiyyenin bi’l-fiil icrâ ve tatbîkıni idârecilerden istemişlerdir. Zîrâ, “tesettür, cihâd, kısas, mîrâs” gibi bütün ahkâm-ı Kur’âniyye, ahlâk ta’bîrinde dâhildir. Şu asrın anladığı medenî olmak, halîm olmak, dürüst olmak, herkese  “Senin gibidir” 

Lügat: sünnet-i seniyye, muhakkik, tasavvuf, tecerrüd, tesettür, akliyye, mertebe, seniyye, birinc, dürüst, ferâiz, seyyie, sünnet, dâhil, inkâr, âmiyy