Metin

Birincisi farz, ikincisi vacîb, bu üçüncüsü ise sünnet hükmündedir. Mâdem hakíkat böyledir. Ben tahmîn ediyorum ki; eğer Şeyh Abdülkádir Geylânî (ra) ve Şâh-ı Nakşibend (ra) ve İmâm-ı Rabbânî (ra) gibi zâtlar bu zamânda olsaydılar, bütün himmetlerini, hakáik-ı îmâniyyenin ve akáid-i İslâmiyyenin takviyesine sarf edeceklerdi. Çünkü, saádet-i ebediyyenin medârı onlardır. Onlarda kusúr edilse, şekávet-i ebediyyeye sebebiyyet verir. Îmânsız Cennet’e gidemez; fakat tasavvufsuz Cennet’e giden pek çoktur. Ekmeksiz insân yaşayamaz, fakat meyvesiz yaşayabilir. Tasavvuf meyvedir, hakáik-ı İslâmiyye gıdâdır.

 

Şerh

(Birincisi farz, ikincisi vacîb, bu üçüncüsü ise sünnet hükmündedir.) Bu cümlede geçen farz, vacîb ve sünnet ta’bîrlerinden murâd; tasavvuf ıstılâhınca kabûl edilen farz, vacîb ve sünnettir. Yoksa, fıkhî ıstılâhtaki farz, vacîb ve sünnet değildir.

(Mâdem hakíkat böyledir. Ben tahmin ediyorum ki; eğer Şeyh Abdülkadir Geylânî (ra) ve Şâh-ı Nakşibend (ra) ve İmâm-ı Rabbânî (ra) gibi zâtlar bu zamânda olsaydılar, bütün himmetlerini, hakáik-ı îmâniyyenin ve akáid-i İslâmiyyenin takviyesine sarf edeceklerdi. Çünkü, saádet-i ebediyyenin medârı onlardır. Onlarda kusúr edilse, şekávet-i ebediyyeye sebebiyyet verir. İmansız Cennet’e gidemez; fakat tasavvufsuz Cennet’e giden pek çoktur.) Bu cümlede geçen “tasavvuf” ta’bîrinden murâd; tasavvufa mahsús ba’zı husúsí âdâb ve usûllerdir. Tasavvufun da gáyesi ve hem de ana esâsı olan hakáik-ı îmâniyye ve ferâiz-i dîniyye ise, şerîat ve İslâmiyyet’in hális malıdır; tasavvufun malı değildir. (Ekmeksiz insân yaşayamaz, fakat meyvesiz yaşayabilir. Tasavvuf meyvedir, hakáik-ı İslâmiyye gıdâdır.) Müellif (ra)’ın bu cümlesinde “teşbîh san’atı” vardır. Zîrâ, tasavvufu, meyveye; hakáik-ı İslâmiyyeyi ise gıdâya benzetmiştir.

Bütün bu ifâdelerden anlaşılan netîce şudur ki: Hakáik-ı îmâniyyenin inkişâfı ve  ahkâm-ı şerîatın imtisâli, tasavvufun asıl gáyesidir. Eğer bunlarda kusúr varsa, zâten o yolda sülûk edilmez. Bu zamânda ise, ehl-i îmânda bu iki husústa büyük bir kusúr vardır. Maddiyyûn ve tabiıyyûn felsefesinin telkínâtıyla ehl-i îmânın îmânı zedelenmiştir. Hem îmândaki bu za’fiyyet sebebiyle, hem de şeáir-i İslâmiyye’nin ilgá edilmesi sebebiyle ahkâm-ı şerîatın imtisâli dahi kırılmış ve sünnet-i seniyye yerine bid’alar ikáme edilmiş ve ümmet fesâda gitmiştir.

Lügat: sünnet-i seniyye, ebediyyen, tasavvuf, felsefe, seniyye, takviye, birinc, ediyye, ferâiz, himmet, sünnet, tahmin, sinin, âmiyy