Metin

Hem demiş ki: “Velâyet üç kısımdır. Biri, velâyet-i suğrâ ki; meşhûr velâyettir. Biri, velâyet-i vustá.

Şerh

şâyet Kur’ân ve Sünnet’e muvâfık ise kabûl edilir; muhálif ise reddedilir.

Hulâsa: Tasavvuf ve tarîkat, dîn-i mübîn-i İslâm’ın bir emri değildir. Zarûrete mebnî zuhûr eden husúsí bir meslektir; câdde-i kübrâ değildir. Husúsí bir meslek iken, umûmî olan  câdde-i İslâmiyyeyle karıştırıldı. Asr-ı Saádet’te olduğu gibi şu ânda dahi vazífemiz, Kur’ân’ın hakáikını ders vermektir. Dîn-i mübîn-i İslâm, Peygamber (asm)’dan başlayarak Hicrî üç asra kadar nasıl gelmişse, öyle inanmak, anlamak ve yaşamak mecbûriyyeti vardır. Hicrî üç asırdan sonra edille-i şer’ıyye denilen Kitâb, Sünnet, İcmâ ve Kıyâs’a muhálif i’tikád ve ameller, bâtıl ve fâsid olduğundan merdûddur. [306]

İlm-i Mükâşefe mevzúu, burada hitâm buldu. Şimdi sadede dönüyoruz:

(Hem) İmâm-ı Rabbânî (ra) (demiş ki: “Velâyet üç kısımdır.) Bu üç kısım velâyetin tafsílâtı, daha evvel îzáh edilmişti. Burada kısaca esâsâtına işâret edilmektedir.

(Biri, velâyet-i suğrâ) küçük velâyet (ki; meşhûr velâyettir.) Ya’nî, ekser insânların bildiği ve ekser velîlerin mazhar olduğu velâyettir. Çok perdeler arkasında ve çok gölgeler altında, hem çok uzun ve müşkilâtla elde edilebilen kurbiyyet mertebeleridir. Bu velâyet, beşerin kesbiyle elde ettiği bir velâyettir.

(Biri, velâyet-i vustá) orta velâyettir ki; bu da mele-i a’lânın, ya’nî meleklerin mazhar olduğu velâyettir. Onların, Cenâb-ı Hakk’ın ma’rifetindeki meslek ve makámlarını ifâde eder. Meleklerin makám ve mertebeleri ise sâbittir. [307] Bu velâyet, esmâ ve sıfâttan ziyâde Zât-ı Akdes’e bakan bir velâyettir. Bu velâyet, asıl i’tibâriyle meleklerin velâyeti olmakla berâber, ba’zı insânlar da riyâzet çekerek ve cismâniyyetten tecerrüd ederek bu velâyetin gölgesine girmişler ve bu makámdan feyz almışlardır. İmâm-ı Rabbânî (ks), aslında bu velâyeti, “velâyet-i ulyâ” diye isimlendirmiştir. Fakat, Müellif (ra), bu velâyetin velâyet-i kübrâdan düşük ve velâyet-i suğrâdan büyük olduğuna işâret için bu velâyeti, “velâyet-i vustá” diye tesmiye etmiştir.

Lügat: kurbiyyet, peygamber, tasavvuf, tecerrüd, mertebe, tesmiye, edille, sünnet, dilir, hicrî, âmiyy