Şerh

Velâyet, risâlet müessesesinin hakkániyyetine bir delîldir. Zîrâ, peygamberlere vahyolunan hakíkatleri, ehl-i velâyet keşfen görüp tasdîk eder. Evliyâların keşfiyyâtı, aynı ânda peygamberlerin getirdiği o ahkâmın hakkániyyetine, dolayısıyla onların risâletinin hakkániyyetine bir delîldir. Çünkü, peygamberler, hakáik-ı îmâniyye, esâsât-ı İslâmiyye ve ahkâm-ı İlâhiyyeyi Elláh’tan vahiy yoluyla alırlar. Evliyâlar ise, o hakáikı keşfen müşâhede ederler. Demek, keşfiyyât-ı sádıka, Kur’ân ve Ehâdîs-i Nebeviyyede bahsedilen hakíkatlerin hak ve sádık olduğunun bir hüccetidir.

Kur’ân’da ve Ehâdîs-i Nebeviyyede beyân edilen bütün hakáikı, velî kalb gözüyle derecesine göre müşâhede eder. Meselâ; Kur’ân, Cennet ve Cehennem’den bahseder. O da kalb gözüyle Cennet ve Cehennem’i müşâhede eder ve Kur’ân’ın bahsettiği hakáikın hak olduğunu ayne’l-yakín bir súrette tasdîk eder. Hem meselâ; Resûl-i Ekrem (sav), Cenâb-ı Hakk’ı bin bir isim ve sıfâtıyla ta’rîf ve tavsíf eder. O da, álemde ve kendisinde tecellî eden esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyeyi keşfen müşâhede eder. Onun bu müşâhedesi, peygamberi tasdîk hükmüne geçmiştir. Çünkü, peygamberin haber verdiği hakáikı kalben keşfetmiştir.

Hem velâyet, bir bürhân-ı şerîattır. Meselâ; bir mü’min, Cenâb-ı Hakk’ın emri gereği abdest alır. Bu amel, şer’í bir hükümdür. Ehl-i velâyet, seyr u sülûk netîcesinde Cenâb-ı Hakk’ın tecelliyyâtına mazhar olur; şer’í bir hüküm olan abdest ibâdetinin Kuddûs isminden geldiğini ve o isme dayandığını kalben keşfeder. Netîcede Kuddûs ismini bulur. Kuddûs ismini bulduktan sonra, insânın abdest aldığında abdest suyuyla günâhlarının döküldüğünü ve ma’nen temizlendiğini keşfeder. Velînin bu keşfiyyâtı, abdesti beyân eden âyet-i kerîmenin ve bu husústaki Ehâdîs-i Nebeviyyenin hakkániyyetinin hüccet-ı kátıası olur.

Sâlik, evvelâ Kur’ân ve sünnete ittiba’ eder. Sonra seyr u sülûk ile kâinâtta hükümfermâ olan tekvînî kánûnları ve o kánûnların hangi esmâya dayandığını ve o esmânın mevcûdât-ı álemdeki tecelliyyâtını müşâhede eder. Daha sonra teklîfî kánûnların da aynı esmâya dayandığını, tekvîn ile teklîf biribirinden ayrılmadığını anlar. Böylece tarîkat, şerîatın bir hücceti olduğunu tasdîk eder. Sâlik-i râh-ı hudâ, şerîatın hakáikını evvelâ ilme’l-yakín súretinde bilir. Daha sonra çalışıp ayne’l-yakín mertebesine yükselir, daha sonra da hakka’l-yakín mertebesine çıkarak o hakáikı zevkeder. 

Lügat: peygamber, cehennem, mertebe, hüccet, sünnet, sinin, sâlik, âmiyy