Şerh

noksánlık olmadığı gibi; belki maksúd-i hakíkí olan ma’rifetulláhtan yüzünü çevirmediği için, hem en yüksek makám olan ubûdiyyet makámına bu şatahâtsız hâl daha münâsib olduğu için daha ziyâde makbûldür.

(Hem demiş ki: “Bütün tarîklerin) tarîkatların (nokta-i müntehâsı) gittiği son nokta, (hakáik-ı îmâniyyenin) îmân edilmesi gereken hakíkatlerin, ya’nî Resûl-i Ekrem (asm)’ın getirdiği cümle ahkâm-ı şerîatın (vuzúh ve inkişâfıdır.”) Ya’nî, tarîkata girmek ve seyr u sülûk etmenin gáye-i yegânesi ve bu seyr u sülûkun nihâyetinde ulaşılacak netîce, Resûl-i Ekrem (asm)’ın getirdiği cümle ahkâm-ı şerîatın hakkániyyetine şübhesiz yakínî bir súrette îmân etmek ve ona harfiyyen ittiba’ etmektir. Ya’nî, tarîkat ve hakíkat, şerîata hádimdir. Tarîkat ve hakíkatin bir tek gáyesi vardır, o da mesâil-i şer’ıyyenin esrâr ve ma’nâlarını anlayarak onların hakkániyyetine îmân etmek ve bu súrette Şerîat-ı Muhammediyye (asm)’a ittiba’ ve teslîmiyyeti te’mîn etmektir.

Burada “hakáik-ı îmâniyye”den murâd, sâdece altı erkân-ı îmâniyye değil, belki Şerîat-ı Muhammediyye (asm)’ın bütün mes’eleleridir. İmâm-ı Rabbânî şöyle demiştir:

“Tarîk-ı sûfîyyede sülûktan maksad, şerîatın i’tikádî hükümleri -ki hakíkat-ı îmân odur- bu hükümlerin hakkániyyetine yakíni ziyâdeleştirmek ve ahkâm-ı şer’ıyyenin edâsını kolaylaştırmaktır. Bundan başka bir gáye yoktur.” [294]

Müellif (ra) da “Telvîhât-ı Tis’a” adlı eserinde bu noktayı şu ifâdeleriyle açıklamıştır:

“Velâyet bir hüccet-i risâlettir; tarîkat bir bürhân-ı şerîattır. Çünkü, risâletin teblîğ ettiği hakáik-ı îmâniyyeyi, velâyet  bir nev’ı şuhûd-i kalbî ve zevk-ı rûhânî ile ayne’l-yakín derecesinde görür, tasdîk eder. Onun tasdîkı, risâletin hakkániyyetine kat’í bir hüccettir. Şerîat, ders verdiği ahkâmın hakáikını, tarîkat zevkıyle, keşfiyle ve ondan istifâdesiyle ve istifâzasıyla o ahkâm-ı şerîatın hak olduğuna ve haktan geldiğine  bir  bürhân-ı  bâhirdir.” [295]

Lügat: muhammed, ediyye, hüccet, yegâne, bâhir, istif, şübhe