Şerh

Ehl-i teslîs, sâdece Hazret-i Ísâ (as) hakkında değil; her bir mevcûd hakkında teslîs inancına sáhibtirler. Ya’nî, her bir mevcûdda üç ulûhiyyeti, ya’nî “Elláh, rûh ve cesed” olmak üzere üç İlâhı kabûl ediyorlar.

Onların bu bâtıl i’tikádlarına göre; her ne kadar her şeyi Elláh yaratmıştır; fakat her şeyin üç cihette müstakil birer vücûdu ve te’sîri vardır.

Birincisi: Elláh’ın vücûdudur.

İkincisi: Şâyet o mevcûd zî-rûh ise, rûhun vücûdu; zî-rûh değilse, o mevcûdda bulunan ve “tabîat” diye tesmiye edilen kuvâları temsîl eden bir zî-şuúrun vücûdudur.

Üçüncüsü: Cismin vücûdudur.

Meselâ; bir çiçeğin üç tâne vücûdu vardır:

Birincisi: Asıl vücûd sáhibi olan Elláh’ın vücûdudur. Ta’bîr-i diğerle; o çiçeğin vücûdunda tecellî eden “vücûd” sıfâtı ve “Mevcûd” ismidir. 

İkincisi: O çiçeğin tâbi’ olduğu ve taraf-ı İlâhîden kendisine tevdî’ edilen tekvînî kánûnun ve o kánûnu temsîl eden mücerred rûhun vücûdudur ki; ehl-i dalâlet bunu “tabîat” diye tesmiye etmiştir.

Üçüncüsü: O çiçeğin maddî cismidir. Bu vücûd, bizzat tasarruf sáhibidir. Onlar, çiçeğin vücûdunu, kendisine áid müstakil bir vücûd olarak kabûl ediyorlar.

Biz ehl-i tevhîd ve ehl-i hak ise deriz ki: “Zat-ı Vâcibü’l-Vücûd’un ne ef’álinde, ne esmâsında, ne sıfâtında, ne şuûnâtında, ne Zât’ında şerîki vardır. Vücûd-i hakíkí bir tânedir, o da Elláh’ın vücûb-i vücûdudur. Vücûd sıfâtında Elláh’ın şerîki yoktur. Diğer bütün vücûdlar, Vâcibü’l-Vücûd’un âyîneleridir; gölgeleridir; akisleridir; müstakil vücûdları, te’sîr ve tasarrufları yoktur.”

O hâlde, her mevcûdda üç vücûd vardır: 

Birincisi: Her bir mevcûdda tezáhür ve tecellî eden vücûd-i İlâhi’dir ki; Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd, mekânsız bir şekilde her bir mevcûda, vücûd sıfâtı ile ona ondan daha yakındır.

İkincisi: Rûhun vücûdudur. (İnsânın rûhu gibi.)

Üçüncüsü: O mevcûdun cismidir. (İnsânın cesedi gibi.)

Bu üç vücûddan vücûd-i hakíkí, yalnız Elláh’ın vücûdudur ve her bir mevcû-

Lügat: ehl-i dalâlet, ehl-i hak, tasarruf, tesmiye, birinc, ismid, vâcib, şekil