Şerh

zı emrediyor ve bizleri, her bir mevcûd üzerinde tefekkür etmeye da’vet ediyor. 

Kur’ân-ı Hakîm, bir eseri nazara verdiğinde, hemen eserin arkasında fiili, fiilin arkasında da âşikâre fâili gösterir. Ya’nî, Kur’ân, kâinâta kâinât hesâbına bakmıyor. Hemen eserin arkasında fiile, fiilden fâile intikál ettirir. “Demek, bir Vâhid-i Ehad var ki; bu fiilleri yapar” diye ifâde eder. Peki, o Vahid-i Ehad’in hangi sıfâtlara sáhib olması lâzımdır? Elbette “hayât, ilim, sem’, basar, irâde, kudret ve kelâm” denilen yedi sıfâtı olmazsa, bu fiillerin hîçbirisini yapamaz; bu sıfâtların kendisinde bulunması zarûrîdir. Sıfât-ı seb’a ise; “vücûd, kıdem, beká, vahdâniyyet, muhálefetun lil havâdis ve kıyâm bi-nefsihî” denilen altı sıfât-ı selbiyyeyi iktizá eder. Sıfât-ı selbiyye ise, Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a delâlet eder. Demek, Kur’ân, her bir mevcûdda hem ef’ál-i İlâhiyyeyi, hem esmâ-i İlâhiyyeyi, hem de sıfât-ı İlâhiyyeyi berâber isbât eder ve her bir mevcûdun tecellî-i ehadiyyete mazhar olduğunu gösterir. Meselâ; أَفَلَا يَنْظُرُونَ اِلَى الْاِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ۠ “Onlar, devenin nasıl yaratıldığına, bakmazlar mı?” [283] âyet-i kerîmesinde deve, bir eserdir. Kur’ân, deveye nazar-ı ibretle bakmamızı emreder. Hemen ardından “halk” fiilini nazara verir. Devenin nasıl yaratıldığına dikkatlerimizi çeker. Fiil, fâilsiz olamayacağından, halk fiili, Hálık ismini iktizá eder. Hálık olabilmek için de sıfât-ı sübûtiyye denilen “hayât, ilim, sem’, basar, irâde, kudret ve kelâm” denilen yedi sıfâta sáhib olmak lâzım gelir. Sıfât-ı sübûtiyye ise, sıfât-ı selbiyyeyi iktizá eder. Şâyet Elláh (cc), hâşâ mahlûkátın cinsinden olsaydı, mahlûkátın Hálık’ı olabilir miydi? Hayır. Sıfât-ı selbiyye ise, bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a delâlet eder.

Kur’ân’ın usûl ve üslûbundandır ki; bir eseri nazara verir, o eserin arkasından fiili; fiilin arkasından fâili; fâilin arkasından yedi sıfât-ı sübûtiyyeyi, yedi sıfât-ı sübûtiyyenin arkasından altı sıfât-ı selbiyyeyi akla ihsâs ederek Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un hem vücûdunu, hem de vahdetini isbât eder. Daha sonra haşri, tevhîdin üzerine binâ eder. Kur’ân’ın asıl üslûbu ve mesleği budur. Ehl-i tahkík, bu üslûb-i Kur’ânîyi çok kullanmıştır. Kur’ân’ın ma’nevî tefsîri olan Risâle-i Nûr’da bu üslûb çok zikredilmektedir. Meselâ;

Lügat: ehadiyyet, tefekkür, elbette, udre(t), dikkat, vâcib, vâhid