Şerh

buna “tecelliyyât-i Zâtiyye” denir ki; bu hâl, nâdir eşhása müyesser olur. Kur’ân-ı Hakîm’in mu’cize-i ma’neviyyesi olan Risâle-i Nûr işte bu dersi veriyor, her şeyde tecelliyyât-ı Zâtiyeyi gösteriyor. Her şeyin hem şu kâinâtın hulâsası, hem de ef’ál, esmâ, sıfât ve şuûnât-ı İlâhiyyenin âyînesi olduğunu ve bir ânda bin bir isim ve sıfât-ı İlâhiyyeyi berâber gösterdiğini ifâde ediyor.

Evet, Risâle-i Nûr, evvelâ âsârı nazara verir. Bir eserde bütün âsârı gösterir. Daha sonra o âsârda görünen bir fiili nazara verir. O fiilde bütün ef’áli isbât eder. Ardından bir isimde bütün esmâyı, bir sıfatta bütün sıfâtı ders verir. Netîcede her bir eserde tecelliyyât-ı Zâtiyyeyi, ehadiyyet-i İlâhiyyeyi isbât etmekle tálibini tecelliyyât-ı Zâtiyyeye mazhar eder.

Bu câdde, Kur’ân’ın câddesidir ve sırr-ı verâset-i nübüvvete dayanır. Kâinâtı inkâr ettirmeden veyâ unutturmadan Álem-i İmkân içinde Álem-i Vücûb’u ders veriyor. Her bir eserde bütün âsârı; her bir fiilde bütün ef’áli; her bir isimde bütün esmâyı; her bir sıfâtta bütün sıfâtı; her bir şe’nde bütün şuûnâtı isbât ettikten sonra o mevcûdun tecelliyyât-ı Zâtiyeye mazhar olduğunu, ya’nî bütün álemin hulâsası ve esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyenin âyînesi olduğunu gösteriyor. Kısaca her bir mevcûdda Álem-i İmkân ile berâber Álem-i Vücûb’u berâber isbât ve tesbît ediyor. Tálib-i hakíkat, tasavvuf ve tarîkatta olduğu gibi; o uzun mesâfeyi kat’ etmeye mecbûr kalmadan doğrudan doğruya záhirden hakíkata geçiyor.

Evet; Kur’ân-ı Azímü’ş-şân irşâd eder ki; Zât-ı Akdes-i İlâhiyye, irâde ve kudretiyle her ân, her yerde, her bir mevcûdun yanında hâzır ve nâzırdır. Ya’nî, ef’ál, esmâ ve sıfâtıyla tecellîdedir. Her şey, her şe’n, her keyfiyyet, O’nun dâire-i tasarrufundadır. O Zât-ı Akdes, vâhidiyyet cihetiyle bütün kâinâtta ef’ál, esmâ ve sıfâtıyla tecellî ettiği gibi; aynı ânda ehadiyyet cihetiyle de her bir mevcûdda, bâ-husús her bir insânda ve onun en cüz’î ef’ál ve ahvâlinde dahi ef’ál, esmâ ve sıfâtıyla tecellî etmektedir ki; buna tecelliyyât-ı Zâtiyye denir. O Zât-ı Akdes, her şeye her şeyden daha yakındır; zerreden Arş’a kadar her şey O’nun tasarrufu altındadır; O’nun emir, irâde ve kudretiyle hareket eder.

Kur’ân-ı Hakîm, ehl-i vahdetü’l-vücûd gibi mevcûdâtın vücûdunu inkâr etmiyor veyâ ehl-i vahdetü’ş-şühûd gibi mevcûdâtın vücûdunu hayâl perdesine sarmıyor. Mevcûdât-ı álemi nazara veriyor, mevcûdâta nazar-ı ibretle bakmamı

Lügat: vâhidiyyet, ehadiyyet, keyfiyyet, nübüvvet, tasarruf, tasavvuf, hareket, udre(t), übüvvet, inkâr, vâhid