görüp sevdiği için, o insânın áleminde fenâ, zevâl ve firâk yoktur; onun álemi hep beká ile doludur, saádet ile doludur, visál ile doludur. Müellif (ra), Sözler” adlı eserinde bu hakíkati şöyle îzáh etmiştir:

دَاۤئِرَۂِ اِحْتِيَاجْ مَانَنْدِ دَآئِرَۂِ مَدِّ نَظَرْ بُزُرْكِى دَارَسْت

 “İhtiyâc dâiresi, nazar dâiresi kadar büyüktür, geniştir.

خَيَالْ كُدَامْ رَسَدْ اِحْتِيَاجْ نِيزْرَسَدْ

دَرْ دَسْت  هَرْچِه نِيسْت دَرْ اِحْتِيَاجْ هَسْت

 Hattâ, hayâl nereye gitse, ihtiyâc dâiresi dahi oraya gider. Orada da hâcet vardır. Belki, her ne ki elde yok, ihtiyâcda vardır. Elde olmayan, ihtiyâcda vardır. Elde bulunmayan ise hadsizdir.

دَآئِرَۂِ اِقْتِدَارِ هَمْچُو دَآئِرَۂِ دَسْتِ كُوتَاهِ كُوتَاهَسْت

Hâlbuki, dâire-i iktidâr, kısa elimin dâiresi kadar kısa ve dardır.

پَسْ فَقْرُو حَاجَاتِ مَا بَقَدَرِ جِهَانَسْت

 Demek, fakr u ihtiyâclarım dünyâ kadardır.

سَرْمَايَۂِ مَا هَمْچُو: «جُزْءِ لاَ يَتَجَزّٰا» اَسْت

Sermâyem ise, cüz’-i lâ-yetecezzâ gibi cüz’î bir şeydir.

اِينْ جُزْءِ كُدَامْ وَاِينْ كَاۤئِنَاتِ حَاجَاتِ كُدَامَسْت؟

İşte, şu cihân kadar ve milyarlar ile ancak istihsál edilen hâcet nerede; ve bu beş paralık cüz’-i ihtiyârî nerede? Bununla onların mübâyaasına gidilmez. Bununla onlar kazanılmaz. Öyle ise, başka bir çâre aramak gerektir.

پَسْ دَرْ رَاهِ تُو، أَزْاِينْ جُزْءْ نِيزْ بَازْمِى كُذَشْتَنْ چَارَۂِ مَنْ اَسْت

“O çâre ise şudur ki: O cüz’-i ihtiyârîden dahi vazgeçip, irâde-i İlâhiyyeye işini bırakıp, kendi havl ü kuvvetinden teberrî edip, Cenâb-ı Hakk’ın havl ü kuv-