Metin

     Mevcûddur.

Şerh

Cenâb-ı Hakk’ın mahlûku olduğu ve O’nun bin bir isminin âyînesi bulunduğu cihetle bâkí bir hakíkati vardır, (mevcûddur.) Kudret-i İlâhiyye ile vücûd verilmiş ve bekáya mazhar edilmiş bir mahlûktur.

İnsân, îmân ni’meti sâyesinde kendini ve bütün mevcûdâtı, esmâ-i İlâhiyyeye âyîne görür. Esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyenin hakíkí vücûdları var olduğunu bilen ve o esmâya âyînedârlık eden bir insân, hadsiz bir nûr-i vücûdu bulur ve kazanır.

Şükür ve ibâdet, evâmir-i İlâhiyyeye imtisâl, nevâhî-i İlâhiyyeden ictinâb etmekle tahakkuk eder. Kitâb ve Sünnet’te geçen bütün emirler ve nehiyler, Vâcibü’l-Vücûd’a dayandığı için vücûdîdirler. Kezâ, bütün tekvînî kánûnlar da Vâcibü’l-Vücûd’dan geldiği için vücûdîdirler. Bütün şerler ve günâhlar, irâde-i insâniyyeye dayandığı için ademîdirler. Dolayısıyla, evâmir-i İlâhiyyeye imtisâl eden ve nevâhî-i İlâhiyyeden ictinâb eden bir kimse Vâcibü’l-Vücûd’a yaklaşmakla hadsiz bir vücûd kazanır ve saádet-i ebediyyeye nâmzed olur. Ubûdiyyet vazífesini terkeden de adem olan irâdesine dayanır ve ademiyyâtı (şer ve günâhları) netîce verir, ademleri kavuran Cehennem’e kendini müstehak eder.

Hulâsa: İnsân, ademiyyât i’tibâriyle “şâhid”dir; vücûd-i İlâhî’nin tecellîsine mazhar olması hasebiyle de “meşhûd”dur. Kezâ, ademiyyât i’tibâriyle “vâcid”dir; vücûd-i İlâhi’nin tecellîsine mazhar olması hasebiyle de “mevcûd”dur.

كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ cümlesi, her şeyin ma’nâ-i ismîyle fânî, mefkúd, hâdis ve ma’dûm olduğunu i’lân ediyor. اِلَّا وَجْهَهُ ifâdesi ise, her şeyin ma’nâ-i harfîyle şâhid, meşhûd, vâcid ve mevcûd olduğunu bildiriyor.

Müellif (ra), ma’nâ-i harfîyle hayât-ı insâniyyenin mâhiyyetini, şu vecîz cümle ile ifâde etmiştir:

“Senin hayâtının súreti ve tarz-ı vazífesi şudur ki: Hayâtın bir kelime-i mektûbedir. Kalem-i kudretle yazılmış hikmetnümâ bir sözdür. Görünüp ve işitilip Esmâ-i Hüsnâ’ya  delâlet  eder.” [267]

Evet, başta insân olmak üzere bütün mevcûdâtın, kendilerinde tezáhür eden

Lügat: cehennem, tahakkuk, udre(t), ediyye, hadsiz, hikmet, kelime, sünnet, hâdis, vâcib