Şerh

“Mahbûb-i Bâkí’ye hasr-ı muhabbeti ifâde eden يَابَاق۪ي اَنْتَ الْبَاق۪ي olan birinci cümlesi, ‘Bâkí-i Hakíkí yalnız Sensin. Mâsivâ fânîdir. Fânî olan, elbette bâkí bir muhabbete ve ezelî ve ebedî bir aşka ve ebed için yaratılan bir kalbin alâkasına medâr olamaz’ ma’nâsını ifâde ediyor. ‘Mâdem o hadsiz mahbûbât fânîdirler, beni bırakıp gidiyorlar. Onlar beni bırakmadan evvel ben onları  يَابَاق۪ي اَنْتَ الْبَاق۪ي demekle bırakıyorum. Yalnız Sen bâkísin ve Senin ibkán ile mevcûdât beká bulabildiğini bilip i’tikád ederim. Öyleyse, Senin muhabbetinle onlar sevilir. Yoksa, alâka-i kalbe lâyık değiller’ demektir.

“İşte bu hâlette kalb, hadsiz mahbûbâtından vazgeçiyor. Hüsün ve cemâlleri üstünde fânîlik damgasını görür, alâka-i kalbi keser. Eğer kesmezse, mahbûbları adedince ma’nevî cerîhalar oluyor.

“İkinci cümle olan  يَابَاق۪ي اَنْتَ الْبَاق۪ي o hadsiz cerîhalara hem merhem, hem tiryâk oluyor. Ya’nî: ‘Yâ Bâkí, mâdem Sen bâkísin, yeter. Her şeye bedelsin. Mâdem Sen varsın, her şey var.’ [263]

İşte, كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ âyet-i kerîmesinin ifâde ettiği iki ma’nâ tabakası anlaşıldığında görülecektir ki; bu âyet-i kerîme, “tefekkür ve şükür” esâslarına işâret etmektedir. Çünkü, birinci ma’nâ tabakasına göre; her şeyin fânî, yalnız Elláh’ın Zât’ının bâkí olduğunu derk etmek, tefekkürün ana esâsıdır. Daha evvel de îzáh ettiğimiz üzere, kâinâtın zevâl ve fenâsını görmeyen, ekseriyyetle Kur’ânî tefekkürü yapamaz, tabîat bataklığına saplanır ve dalâlete düşer.

Tálib-i hakíkat, İbrâhîm (as) gibi evvelâ álemin mevt ve fenâsını, zevâl ve firâkını görür; başta Güneş, Ay, yıldızlar, gece, gündüz olmak üzere bütün mevcûdâtın ufûle meylettiklerini müşâhede eder; daha sonra zevâl ve fenâya mahkûm olan şu mevcûdât üzerinde tefekkür eder. [264] “Kâinât ve insân nedir, nereden gelmiş, nereye gidiyor ve vazífesi nedir?” suâllerine cevâb bulmaya çalışır ve ilm-i hikmeti elde edip Hakîm ismine vâsıl olur.

Lügat: muhabbet, tefekkür, elbette, seriyye, birinc, ekseri, hadsiz, hikmet, mahkûm, seriyy, sinin