Şerh

Her şey, fânîdir. Bâkí olan ancak Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’dur. Hem mâdem Elláh bâkídir ve O’nun esmâsı da bâkídir. O hâlde, esmâ-i İlâhiyyeye âyînedârlık yapan şu mevcûdâtın, Elláh’ın esmâsına ve dâr-ı bekáya bakan yüzleri de bâkídir. Üstâd Bedîuzzamân (ra) Hazretleri şöyle demiştir:

“Dünyânın ve eşyânın üç tâne yüzü var:

“Birinci yüzü: Esmâ-i İlâhiyeye bakar, onların aynalarıdır. Bu yüze zevâl ve firâk ve adem giremez; belki tâzelenmek ve teceddüd var.

“İkinci yüzü: Âhirete bakar, Álem-i bekáya nazar eder, onun tarlası hükmündedir. Bu yüzde, bâkí semereler ve meyveler yetiştirmek var; bekáya hizmet eder, fânî şeyleri bâkí hükmüne getirir. Bu yüzde dahi mevt ve zevâl değil, belki hayât ve beká cilveleri var.

“Üçüncü yüzü: Fânîlere, ya’nî bizlere bakar ki; fânîlerin ve ehl-i hevesâtın ma’şûkası ve ehl-i şuúrun ticâretgâhı ve vazífedârların meydân-ı imtihânlarıdır.” [261]

Bu âyet-i kerîmenin ma’nâsının âhirete, Cennet ve Cehennem’e şümûlü noktasında ulemâ-i İslâm ihtilâf etmişlerdir. Müellif (ra), “Mektûbât” adlı eserinde bu ihtilâfı şöyle îzáh etmiştir:

“Altıncı suâlinizin meâli:  كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ Bu âyetin âhirete, Cennet’e, Cehennem’e ve ehillerine şümûlü var mı, yok mu?

“Elcevâb: Şu mes’ele, pek çok ehl-i tahkík ve ehl-i keşif ve ehl-i velâyetin medâr-ı bahsi olmuş. Şu mes’elede söz onlarındır. Hem de şu âyetin çok genişliği ve çok merâtibi var. Ehl-i tahkíkın bir kısm-ı ekseri demişler ki: Álem-i Bekáya şümûlü yok. Diğer kısmı ise: Ânî olarak onlar da az bir zamânda, bir nev’ı helâkete mazhar olurlar. O kadar az bir zamânda oluyor ki, fenâya gidip gelmiş hissetmeyecekler. Ammâ, ba’zı müfrit fikirli ehl-i keşfin hükmettikleri fenâ-i mutlak ise, hakíkat değildir. Çünkü, Zât-ı Akdes-i İlâhî mâdem sermedî ve dâimîdir; elbette sıfâtı ve esmâsı dahi sermedî ve dâimîdirler. Mâdem sıfâtı ve esmâsı dâimî ve sermedîdirler; elbette onların âyîneleri ve cilveleri ve nakışları ve mazharları olan Álem-i Bekádaki bâkıyyât ve ehl-i beká, fenâ-i mutlaka bi’z-zarûre gidemez.

“Kur’ân-ı Hakîm’in feyzinden şimdilik iki nokta hátıra gelmiş, icmâlen yazacağız:

Lügat: ehl-i keşf, cehennem, semer(e), teceddüd, elbette, sermedî, birinc, ehille, ekseri, hizmet, âhiret, vâcib, âhire