Şerh

Şerde ise durum farklıdır. Çünkü, şerlerde cüz’î irâde, gelen emri kabûl etmeyip reddetmekte ve emr-i İlâhîye muhâlif hareket etmektedir. Bu sebeble, şerlerdeki irâde-i insâniyye, hayırlara nisbeten daha kuvvetlidir. Çünkü, şerlerde muktazí ve dâí nefs-i insâniyyedir. İllet-i mecâziyye ve záhiriyye ise, cüz’î irâde-i insâniyyedir. Buna binâen şerler, insâna áiddir ve insân, irtikâb ettiği o şerden mes’ûldür. Hayırlar ise, Cenâb-ı Hakk’a áid olduğundan, insânın hasenâtıyla iftihára hakkı yoktur.

Evet, hayırlarda üçte iki hisse Elláh’a, şerlerde ise üçte iki hisse insâna áid olduğu için hayırlar Elláh’dan, şerler ise insândandır. Bu hakíkat, Nisâ Sûresi’nin 79. âyet-i kerîmesinde sarâhaten şöyle ifâde edilmektedir:

مَٓا اَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ وَمَٓا اَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ

“Tekvînen ve teklîfen sana hayırdan her ne isábet etse, o Elláh’tandır; ve sana şerden her ne isábet etse, o da senin nefsindendir.”

Nitekim Müellif (ra)’ın “Mesnevî-i Nûriyye” adlı eserindeki; “Mehâsinin hep mevhûbedir; seyyiâtın meksûbedir” [255] cümlesi, bu hakíkati ifâde etmektedir.

Şu tahkíkáttan sonra, Üstâd Bedîuzzamân (ra) Hazretleri’nin,

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذ۪ينَ يَفْرَحُونَ بِمَٓا اَتَوْا وَيُحِبُّونَ اَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوافَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَل۪يمٌ

“Ey Habîbim! Şu kimseler ki, yaptıkları seyyiât ile ferahlanıp, yapmadıkları hasenâtla da kendilerinin medhedilmesini severler. Sakın onların azâbdan kurtulacaklarını zannetme! Onlar için elem verici bir azâb vardır” [256]

  âyetinden aldığı ders ile nefsini ilzâm ve iskát ettiği ve “Nefs-i Emmâreme Bir Sille-i Te’dîb” başlığı altındaki şu ifâdelerini dinlemek ve bizim dahi nefsimize o silleyi vurarak te’dîb etmemiz gerekir:

“Ey fahre meftûn, şöhrete mübtelâ, medhe düşkün, hodbînlikte bî-hemtâ, sersem nefsim!

Lügat: nisbeten, hareket, irtikâb, mesnevî, binâen, nisbet, şöhret, sinin, şöhre