Şerh

dinde bir nev’ı rubûbiyyet tasavvur eder. Abd olduğunu ve ubûdiyyetle mükellef olduğunu unutur. Nefis, bu hîlelerle kusúrâttan ve ölümden ve abd olduğundan gaflet edip kendini takdîs ettiği gibi; sáhibi olmadığı iyilikler ve kemâlâtla da övünmek ister. Cenâb-ı Hakk’ın, mahzá lütf u keremiyle ona ihsân ettiği ni’metleri ve kemâlâtı, sanki kendi hünerinin bir netîcesiymiş ve o kemâlâta müstehakmış ve onların mâlikiymiş gibi tasavvur eder. Kendinde olmayan meziyyetlerle kendini medh ü senâ eder ve şu âyet-i kerîmenin tehdîdine mazhar olur:

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذ۪ينَ يَفْرَحُونَ بِمَٓا اَتَوْا وَيُحِبُّونَ اَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا

فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِۚ وَلَهُمْ عَذَابٌ اَل۪يمٌ

Meâli: “Ey Habîbim! Şu kimseler ki; yaptıkları seyyiât ile ferahlanıp, yapmadıkları hasenâtla da kendilerinin medhedilmesini severler; sakın onların azâbdan kurtulacaklarını zannetme! Onlar için elem verici bir azâb vardır.” [251]

İşte “Birinci Hatve”de; evvelâ, nefse ayıb ve kusúrları gösterildi; kendisini takdîs etmekten men’ edildi; tevbe ve istiğfâra alıştırıldı. “İkinci Hatve”de; râbıta-i mevt dersiyle nefsin fânî olduğu isbât edilmekle nefis, vazífe-i fıtriyyesi olan ubûdiyyete sevk edildi. Bu “Üçüncü Hatve”de de nefsinde tezáhür eden iyilik ve kemâlâtın kendine áid olmayıp cümle kemâlât ve hasenâtın mâlikinin, Elláh olduğu ve Elláh tarafından ihsân edildiği isbât edildi.

Evet, bu “Üçüncü Hatve”de; nefsin tezkiye muámelesi, bütün iyilik ve kemâlâtın,  Cenâb-ı Hakk’ın ona ihsânı olduğunu bilip, kendinde sâdece acz, fakr, naks ve kusúru görmektir. Elbette kendini áciz, fakír, kusúrlu, ölüme mahkûm, zevâle ma’rûz, fânî bir hâlde gören bir insân, kendine şefkat eder, acır. Mevcûdât-ı Álemi de aynı vaz’ıyyette görür, onlara da acır. Şevk-ı beká ve şevk-ı liká ile bu şefkat ve acıma hissi sükûnet bulur.

“Kader Risâlesi ve Şerhi” ve “Ene Risâlesi ve Şerhi” adlı eserlerimizde tafsílâtıyla îzáh ve isbât edildiği üzere, bütün hayırlar ve kemâlât, Cenâb-ı Hakk’ındır. İnsânın, o kemâlât ve hasenâtla iftihára hakkı yoktur. Bütün şerler, kusúrlar ve noksán sıfâtlar ise, insânın enâniyyetine ve Álemin tabîatına áiddir.

Lügat: meziyyet, tasavvur, elbette, sükûnet, tezkiye, birinc, mahkûm, şefkat, sükûn