Şerh

Bu dört hatve, biribirinin devâmı olduğu için, bir sonraki hatvenin içinde, evvelki hatvelerin ma’nâsı da mündericdir. Şöyle ki;

Nefis, kendinde ayıb ve kusúr görmediği, hep kendini müdâfaa ettiği için, “Birinci Hatve”de tálib-i hakíkat, evvelâ acz-i mutlak içinde olduğunu idrâk edip nefsin muhabbetinden ve kendisini takdîs ve tenzîh, nefsini tebrie ve tezkiye etmekten vazgeçti; kendine güvenmeyi, kendini beğenmeyi terketti; bütün naks ve kusúru, ayb ve zenbi, hatá ve günâhı kendine aldı; tevbe ve istiğfâr ile dergâh-ı İlâhîye ilticâ edip ubûdiyyet tavrını takındı. Böylece o kimse, nefsinin ma’nen hasta olduğunun farkına varmasıyla tedâvî için ilk adımını atmış oldu.

Tálib-i hakíkat, “İkinci Hatve”de fakr-ı mutlak içinde olduğunu idrâk edip اَلْمَوْتُ حَقٌّ “Ölüm haktır” kazıyyesinin tasdîkiyle ölümün hakíkatini keşfetti; nefsin fenâ ve zevâlini, asrın ölümünü ve Álemin vefâtını müşâhede etti; hem nefsini, hizmet ve ubûdiyyette çalıştırıp bütün huzûzât ve ihtirâsáttan vazgeçti; sâdece rızá-i İlâhîyi esâs maksad yapıp ubûdiyyet dâiresine girdi. Böylece tálib-i hakíkat, “Üçüncü Hatve”ye hâzırlandı.

Bu “Üçüncü Hatve”de ise; kendi ayıbını görmeye alışan ve fânî olduğunu derkeden ve sâdece vazífe-i hılkati olan ubûdiyyet-i İlâhiyye dâiresine giren tálib-i hakíkat, kendinde ve Álemde gördüğü bütün hayırları, kemâlât ve cemâlleri Cenâb-ı Hakk’a verip, bütün kusúrât ve şerleri de kendindeki eneye ve Álemdeki tabîata verir. Böylelikle yalnızca Elláhu Teálâ’ya hamd edip, sâdece O’nu takdîs ve tenzîh etme rütbesine ulaşır.

İlk iki hatve, nefsin ve Álemin kusúrlarını, acz ve fakrlarını görmek üzerine müessestir. Bu “Üçüncü Hatve” ise, kendinde ve Álemde tezáhür eden hayır ve kemâlâtın, Cenâb-ı Hakk’a; ademiyyâtın ise, ene ve tabîata verilmesi üzerine müessestir.

Evet, nefs-i emmâre, kendini sever ve Álemi de kendine kıyâs ederek her şeyi ma’nâ-ı ismîyle, ya’nî zâtı için sever. Kendini sevdiği için, evvelâ ayıb ve kusúrlarına karşı gözünü kapatır; kendi mâhiyyetinin acz, fakr ve kusúrâttan ibâret olduğunu unutur. Hem kendisinin fânî olduğunu da unutur, bâkí zanneder. Çünkü, nefis, fânî olanı sevmez. Bizzat kendini sevdiği için, fânî bir mevcûd olduğunu da düşünmek istemez. Hem kendini hür ve serbest telakkí eder, ken-

Lügat: muhabbet, serbest, tezkiye, birinc, dergâh, hizmet, tebrie, sinin