Şerh

Kur’ân-ı Hakîm, tekvînî ve teklîfî bütün güzelliklerin ve iyiliklerin Elláh’tan; bütün çirkinlik ve kötülüklerin nefisden olduğunu bildirmekle hamd ve senâ, medh ve minnetin Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’a hás ve lâyık olduğunu bildiriyor ve nev-ı beşeri bu vazífeyi edâ etmeye da’vet ediyor. Nefis ise, iyilikleri kendine alıyor; kötülükleri Elláh’a veriyor. Böylece fahr ve ucbe giriyor. Netîcede -Elláh muhâfaza etsin- bu hâl, insânı küfre kadar götürebilir. Bu makámda tezkiyesi; iyiliği Elláh’tan bilip O’nu medh ü senâ etmesi; fenâlığı ve kusúru kendinden bilip dünyâ ve âhirette cezâya müstehak olmaması için ona şefkat etmesi, nefsin fir’avniyyetini kırıp onu Kur’ân ve Sünnet’in hükmüne boyun eğdirmesi, böylece fahr ve ucub belâsından kurtulmasıdır. Zîrâ, fahr ve ucub hastalığına yakalananlar, dünyâda tokat olarak belâ ve musíbete giriftár olurlar: Fir’avn, Nemrûd, Şeddâd gibi. Kabirde ve âhirette ise azâba müstehak olurlar. Fahre ve ucbe girenler, netîcede zillet ve mağlûbiyyete mahkûm olurlar. Elláh’a karşı zelîl olduklarını anlayanlar ise gálib olurlar. Nasıl ki; Müslümânlar, Bedir savaşında zelîl olduklarını hissettiler; Elláh da onları melâike ordusuyla te’yîd ve takviye ederek mansúr ve muzaffer eyledi; nusret ve yardımın Elláh’tan olduğunu i’lân etti; [244] onlar da Elláh’a hamd ü senâda bulundular. Huneyn savaşında ise, Müslümânlar, kendilerine güvendiler, kesretle iftihár ettiler, bu yüzden mağlûbiyyete uğradılar. Kusúrlarını anladıklarında, Elláh (cc), onlara nusreti ihsân etti. [245] Aynen öyle de, kendine güvenen, netîcede mağlûb olur. Nefsine acıyıp onu bu şekilde tezkiye eden, dünyâ ve âhirette azâb-ı İlâhîden kurtulmuş, saádet-i ebediyyeye nâmzed olmuştur. Böyle bir insân, rızá-i İlâhîye mazhar ve dâr-ı saádet olan Cennet’e nâil olmak için şevk-ı beká ve şevk-ı liká hissiyle vazífe-i ubûdiyyetini hakkıyla edâ edip murâd ve maksúduna nâil olur.

Demek, “şefkat” esâsı, nefsin terbiyesine bakar. Kitâb ve Sünnet dâiresinde nefsi ubûdiyyete sevkeden, onu harâmlardan ve günâhlardan muhâfaza eden; ona acımış, ona şefkat etmiş demektir. Nefsine acıyan, onu ademden kurtarır. Çünkü, bütün günâhlar, fenâlıklar, şerler, kötülükler “adem”dir. Bütün iyilikler, güzellikler, hayrlar “vücûd”dur. Çünkü, seyyiât, adem-i nisbî olan insânın irâde-i cüz’iyyesinden sudûr eder. Hasenât ise, vücûd-i mutlak olan irâde-i

Lügat: kurt(a), takviye, terbiye, tezkiye, ediyye, girift, mahkûm, minnet, sünnet, zillet, âhiret, çirkin, şefkat, nisbî, vâcib, âhire, şekil