Şerh

HİZMETTE İLERİ GİTMEK, ÜCRETTE GERİ KALMAK

Bu “İkinci Hatve”deki diğer bir esâs da, hizmette ileri gitmek ve ücrette geri kalmaktır.

Daha evvel de îzáh edildiği gibi; nefs-i insâniyye, hizmet ve ubûdiyyet vaktinde gafletle kendini unutuyor. Fakat, hizmete terettüb eden lezzet ve mükâfâtta, huzûzât ve ihtirâsátta kendini unutmuyor. Ya’nî, kendi vazífesi olan hizmeti unutuyor. Fakat, Cenâb-ı Hakk’ın vazífesi olan mükâfât vermek veyâ muvaffak etmek husúslarında kendini unutması, ya’nî vazífe-i İlâhiyyeye karışmaması ve hizmet ve ubûdiyyetini onların üstüne binâ etmemesi lâzım gelirken, öyle yapmıyor. Bu, nefs-i emmârenin bir desîsesidir.

Evet, “Kader Risâlesi ve Şerhi” adlı eserimizde isbât ve îzáh edildiği gibi; insânın fiillerinde hem cüz’î irâde-i insâniyye, hem de küllî irâde ve kudret-i İlâhiyye berâberce mevcûddur. İrade-i insâniyye tercîh eder, eğer irâde-i İlâhiyye de isterse, o cüz’-i ihtiyârîye taalluk eder ve kudret-i Rabbâniyye o fiili yaratır. İşte şu noktaya dikkat edilse görülür ki; beşerin fiillerinde iki vazífe karşımıza çıkmaktadır:

Birincisi: İnsânın vazífesi olan kesbdir ki; burada kulun vazífesi, cüz’-i ihtiyârîsini Cenâb-ı Hakk’ın emir ve yasakları muvâcehesinde sarf etmesidir. İşte buna, “hizmet ve ubûdiyyet” denilir.

İkincisi: Cenâb-ı Hakk’ın vazífesidir ki; o da kudret-i Rabbânîyenin o fiil-i insânîyi halk ve îcâd etmesidir. Hem o fiil-i insânî yaratıldıktan sonra, o fiile taalluk eden muvaffakıyet veyâ dünyevî ve uhrevî mükâfâtlar da Cenâb-ı Hakk’ın vazífesidir.

Buna binâen insân, yalnızca kendi vazífesi olan hizmet ve ubûdiyyeti düşünmeli ve Cenâb-ı Hakk’ın vazífesi olan muvaffakıyyet ve dünyevî ve uhrevî mükâfâtı düşünmemeli; huzûzât ve lezzetleri taleb etmemeli, şerden ve günâhtan uzak durup takvâ dâiresine girmeli; ve harekât ve hizmetini bunlara binâ etmeyerek, sırf rızá-i İlâhîyi gözetmelidir. Meselâ; mükellef olduğu ibâdetleri yapmalı; fakat bu ibâdetleri, sâdece Cenâb-ı Hak bi-zâtihî ibâdet edilmeye lâyık

Lügat: terettüb, dünyevî, harekât, taalluk, udre(t), binâen, birinc, dikkat, hizmet, uhrevî, küllî