Şerh

kemâl-i emniyyetle ve sürûrla o âyetin içine girdi.

“Evet, anladım ki, âyetin ma’nâ-i sarîhinden başka bir ma’nâ-i işârîsi, beni tesellî etti ki, sükûnet buldum ve sekînet verdi.

“Evet, nasıl ki ma’nâ-i sarîhi, Resûl-i Ekrem aleyhissalâtü vesselâma der: ‘Eğer ehl-i dalâlet arka verip senin şerîat ve sünnetinden i’râz edip Kur’ân’ı dinlemeseler, merak etme. Ve de ki: ‘Cenâb-ı Hak bana kâfîdir. O’na tevekkül ediyorum. Sizin yerlerinize, ittibâ’ edecekleri yetiştirir. Taht-ı saltanatı, herşeyi muhîttir; ne ásíler hudûdundan kaçabilirler ve ne de istimdâd edenler, mededsiz kalırlar.’

“Öyle de, ma’nâ-i işârîsiyle der ki: ‘Ey insân ve ey insânın reîsi ve mürşidi! Eğer bütün mevcûdât seni bırakıp fenâ yolunda ademe giderse, eğer zî-hayâtlar senden mufârakat edip ölüm yolunda koşarsa, eğer insânlar seni terk edip mezâristâna girerse, eğer ehl-i gaflet ve dalâlet seni dinlemeyip zulümâta düşerse, merâk etme. De ki: ‘Cenâb-ı Hak bana kâfîdir. Mâdem O var, herşey var.’  Ve o hâlde, o gidenler ademe gitmediler. Onun başka memleketine gidiyorlar. Ve onların bedeline o Arş-ı Azím Sáhibi, nihâyetsiz cünûd ve askerinden, başkalarını gönderir. Ve mezâristâna girenler mahvolmadılar; başka Áleme gidiyorlar. Onların bedeline başka vazífedârları gönderir. Ve dalâlete düşenlere bedel, tarîk-ı hakkı ta’kíb edecek mutí’ kullarını gönderebilir. Mâdem öyledir; O herşeye bedeldir, bütün eşyâ birtek teveccühüne bedel olamaz’ der.

“İşte, şu ma’nâ-i işârî vâsıtasıyla, bana dehşet veren üç müdhiş cenâze, başka şekil aldılar. Ya’nî, hem Hakîm, hem Rahîm, hem Ádil, hem Kadîr bir Zât-ı Zü’l-celâl’in taht-ı tedbîr ve rubûbiyyetinde ve hikmet ve rahmeti içinde hikmetnümâ bir seyerân, ibretnümâ bir cevelân, vazífedârâne bir seyâhat súretinde bir seyr u seferdir, bir terhís ve tavzíftir ki; böylece kâinât çalkalanıyor, gidiyor, geliyor.” [235]

Lügat: ehl-i dalâlet, ehl-i gaflet, memleket, saltanat, teveccüh, tevekkül, vesselâm, cevelân, dehş(e), sükûnet, dehşet, gönder, hikmet, sünnet, istim, sükûn, şekil