Şerh

“Yoksa, نَسُوا اللّٰهَ فَاَنْسٰيهُمْ اَنْفُسَهُمْۜ اُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ sırrına mazhar olup, nefsini unutup, hayâtın zevâlini düşünmeyerek husúsí, karârsız dünyâsını aynı umûmî dünyâ gibi sâbit bilip kendini lâyemût farz ederek dünyâya saplansa, şedîd hissiyyâtla ona sarılsa; onda boğulur, gider. O muhabbet, onun için hadsiz belâ ve azâbdır. Çünkü, o muhabbetten yetîmâne bir şefkat, me’yûsâne bir rikkat tevellüd eder. Bütün zî-hayâtlara acır, hattâ güzel ve zevâle ma’rûz bütün mahlûkáta bir rikkat ve bir firkat hisseder; elinden birşey gelmez, ye’s-i mutlak içinde elem çeker.” [213]

“İnsânın hem şahsı, hem Álemi her zamân teceddüd ettikleri için, her zamân tecdîd-i îmâna muhtâctır. Zîrâ, insânın herbir ferdinin ma’nen çok efrâdı var. Ömrünün seneleri adedince, belki günleri adedince, belki sâatleri adedince birer ferd-i âhar sayılır. Çünkü, zamân altına girdiği için, o ferd-i vâhid bir model hükmüne geçer, her gün bir ferd-i âhar şeklini giyer.” [214]

“Ey nefis! Eğer şu dünyâ hayâtına müştâksan, mevtten kaçarsan, kat’ıyyen bil ki; hayât zannettiğin hâlât, yalnız bulunduğun dakíkadır. O dakíkadan evvel bütün zamânın ve o zamân içindeki eşyâ-i dünyeviyye, o dakíkada meyyittir, ölmüştür. O dakíkadan sonra bütün zamânın ve onun mazrûfu, o dakíkada ademdir, hîçtir. Demek, güvendiğin hayât-ı maddiyye, yalnız bir dakíkadır. Hattâ, bir kısım ehl-i tedkík, ‘Bir âşiredir, belki bir ân-ı seyyâledir’ demişler. İşte, şu sırdandır ki; ba’zı ehl-i velâyet, dünyânın, dünyâ cihetiyle ademine hükmetmişler.” [214]

İnsân ve insânın husúsí dünyâsı, böyle zamân i’tibâriyle zevâl ve fenâya mahkûm olduğu gibi; vücûdu cihetiyle de her vakit mevt ve fenâya mübtelâdır.

Evet, “Yirmi Dokuzuncu” ve “Otuzuncu Söz”lerde beyân edildiği gibi; Fâtır-ı Hakîm, zî-hayâtın vücûdunu zerrât için bir kışla, bir mekteb súretinde yaratmış. Tâ ki, câmid olan zerrât ve hayâtsız mevcûdât, o beden-i zî-hayâta girerek ve onda hizmet ederek hayâtlansın ve her şeyiyle hayâtdâr olan dâr-ı âhirete kábiliyyet peydâ etsin. Bu hikmete binâen, Sáni-ı Hakîm, zî-hayâtın ve husúsan

Lügat: muhabbet, teceddüd, tevellüd, binâen, firkat, hadsiz, hikmet, hizmet, mahkûm, meyyit, rikkat, âhiret, şefkat, vâhid, âhire