Şerh

akseden dünkü Güneş’tir. Ya’nî, senin dünkü Güneş’in ölüdür.

İnsânın zamân cihetiyle fenâsını, Üstâd Bedîuzzamân (ra) Hazretleri şöyle îzáh etmiştir:

“Dünyânın fânî yüzüne karşı olan aşk-ı mecâzî, eğer o áşık, o yüzün üstündeki zevâl ve fenâ çirkinliğini görüp ondan yüzünü çevirse, bâkí bir Mahbûb arasa, dünyânın pek güzel ve âyîne-i esmâ-yi İlâhiye ve mezraa-i âhiret olan iki diğer yüzüne bakmaya muvaffak olursa, o gayr-ı meşrû’ mecâzî aşk, o vakit aşk-ı hakíkíye inkılâba yüz tutar. Fakat, bir şartla ki, kendinin zâil ve hayâtıyla bağlı kararsız dünyâsını háricî dünyâya iltibâs etmemektir. Eğer ehl-i dalâlet ve gaflet gibi, kendini unutup, âfâka dalıp, umûmî dünyâyı husúsí dünyâsı zannedip ona áşık olsa; tabîat bataklığına düşer, boğulur. Meğer ki, hárika olarak bir dest-i inâyet onu kurtarsın. Şu hakíkati tenvîr için şu temsîle bak:

“Meselâ, şu güzel, ziynetli odanın dört duvarında, dördümüze áid dört endâm aynası bulunsa, o vakit beş oda olur: biri hakíkí ve umûmî, dördü misâlî ve husúsí. Herbirimiz, kendi aynamız vâsıtasıyla, husúsí odamızın şeklini, hey’etini, rengini değiştirebiliriz. Kırmızı boya vursak kırmızı, yeşil boyasak yeşil gösterir. Ve hâkezâ, aynada tasarrufla çok vaz’ıyyetler verebiliriz. Çirkinleştirir, güzelleştirir, çok şekillere koyabiliriz. Fakat, háricî ve umûmî odayı ise, kolaylıkla tasarruf ve tağyîr edemeyiz. Husúsí oda ile umûmî oda hakíkatte biribirinin aynı iken, ahkâmda ayrıdırlar. Sen bir parmakla odanı harâb edebilirsin; ötekinin bir taşını bile kımıldatamazsın.

“İşte, dünyâ süslü bir menzildir. Herbirimizin hayâtı bir endâm aynasıdır. Şu dünyâdan herbirimize birer dünyâ var, birer Álemimiz var. Fakat, direği, merkezi, kapısı, hayâtımızdır. Belki, o husúsí dünyâmız ve Álemimiz bir sayfadır, hayâtımız bir kalem -onunla, sahife-i a’mâlimize geçecek çok şeyler yazılıyor.

“Eğer dünyâmızı sevdikse, sonra gördük ki, dünyâmız, hayâtımız üstünde binâ edildiği için, hayâtımız gibi zâil, fânî, karârsızdır, hissedip bildik. Ona áid muhabbetimiz, o husúsí dünyâmız ayna olduğu ve temsîl ettiği güzel nukúş-i esmâ-i İlâhiyeye döner, ondan cilve-i esmâya intikál eder.

“Hem o husúsí dünyâmız, âhiret ve Cennet’in muvakkat bir fidanlığı olduğunu derk edip, ona karşı şedîd hırs ve taleb ve muhabbet gibi hissiyyâtımızı onun netîcesi ve semeresi ve sünbülü olan uhrevî feváidine çevirsek, o vakit o mecâzî aşk, hakíkí aşka inkılâb eder.

Lügat: ehl-i dalâlet, muhabbet, semer(e), tasarruf, kurt(a), menzil, rengin, sahife, uhrevî, âhiret, çirkin, âhire, şekil