Nefsin en büyük ayıbı, ayıbını görmemesi ve aczini bilmemesidir. En büyük kusúru, kusúrunu derketmemesidir. Nefis, her zamân kendini kusúrâttan tezkiye ettiği için, bu makámda tezkiyesi, bu hâletin tersidir. Ya’nî, onu tezkiye etmemektir. Ya’nî, nefsin ayıb ve kusúrlarını görmek ve hîçbir vakit onu müdâfaa etmemektir.

Suâl: Cenâb-ı Hak, bir âyet-i kerîmede şöyle buyurmuştur: قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا Ya’nî, “Nefsini tezkiye eden kurtuldu.” [194] “Birinci Hatve”ye işâret eden âyet-i kerîmede ise, şöyle denmektedir: فَلَا تُزَكُّٓوا اَنْفُسَكُمْ “Nefislerinizi tezkiye etmeyiniz. Ya’nî, nefislerinizi temize çıkarmayınız.”[195] Bu iki âyet-i kerîmenin vech-i tevfîkı nedir?

Elcevâb:  Tevfîkı şudur: Üstâd Hazretleri’nin, “Mesnevî-i Nûriyye”de dediği gibi; “Nefsin tezkiyesi, ancak adem-i tezkiyesiyle olur.” [196] Ya’nî, nefsin ayıb ve kusúrlarını görüp tevbe ve istiğfâr etmektir. Bu cihette فَلَا تُزَكُّٓوا اَنْفُسَكُمْ “Nefsinizi tezkiye etmeyin” âyet-i kerîmesinin ma’nâsı; “Esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyeye áid olan tekvînî ve teklîfî mehâsin ve kemâlâtı nefsinize vermeyin” demektir.

قَدْ اَفْلَحَ مَنْ زَكّٰيهَا “Nefsini tezkiye eden kurtuldu” âyet-i kerîmesinin ma’nâsı ise; “Nefsini Kitâb ve Sünnet ile tezkiye eden kurtulmuştur. Ya’nî, tekvînen ve teklîfen ademî olan acz, fakr, naks ve kusúru kendine alan; vücûdî olan kemâlât ve mehâsini de esmâ ve sıfât-ı İlâhiyyeye veren felâh bulmuştur” demektir.