Metin

Kendini görür, kendine güvenir, kendini beğenir.

Şerh

kıyâstır. Çünkü, insânlar görmedikleri şeyleri kıyâs ve temsîller ile bilirler. Meselâ: Bir adam Cenâb-ı Hakk’ın kudretini anlamak için bir taksîmât yapar: ‘Buradan buraya benim kudretimdedir, bundan o yanı da O’nun kudretindedir’ diye vehmî bir çizgi çizmekle mes’eleyi anlar. Sonra mevhûm haddi bozar, hepsini de O’na teslîm eder. Çünkü, nefis, nefsine mâlik olmadığı gibi cismine de mâlik değildir. Cismi, ancak acîb bir makine-i İlâhiyyedir. Kazá ve kader kalemiyle kudret-i ezeliyye (bir cilveciği) o makinede çalışıyor. Binâenaleyh, insân o fir’avnluk da’vâsından vazgeçmekle, mülkü mâlikine teslîm etsin, emânete hıyânet etmesin! Eğer hıyânetle bir zerreyi nefsine isnâd ederse, Elláh’ın mülkünü esbâb-ı câmideye taksîm etmiş olacaktır.” [191]

Nefis, (kendini görür,) Cenâb-ı Hak’kın esmâ ve sıfâtını görüp göstermesi lâzım gelirken, kendini görür;  (kendine güvenir,) Cenâb-ı Hak’kın kuvvet ve kudretine dayanıp güvenmesi lâzım gelirken, kendine güvenir; (kendini beğenir.) Kendinde acz, fakr, naks ve kusúrdan başka bir şey görmeyip bütün mehâsin ve kemâlâtı Cenâb-ı Hakk’a vermesi lâzım gelirken, kendine verir, kendini beğenir. Ya’nî, aczini bilmediğinden, kendinde bir kudret ve hüner görür. Tevekkül ile Elláh’a ilticâ edeceği yerde, kendine i’timâd eder. İşte bütün bunların sebebi, insândaki “ene”dir. Ene, bin bir ism-i İlâhînin santrali gibidir. O, esmâ-i İlâhiyyeye âyînedir. Elláh, eser-i imtihân olarak o enenin üzerine bir perde çeker. İnsân, o âyînedârlığı göremez. Vâhid-i kıyâsî ve mîzân olduğunu unutup o esmânın tecellîsiyle kendisinde tezáhür eden cemâl, kemâl ve ihsânı kendi nâmına zabt eder. Bütün esmâ-i İlâhiyyenin nümûneleri insânda vardır. Aczini bilmeyen insân, âyînedârlığını görmez ve nefsini tezkiye ederek o esmâyı kendisine zapteder. Dolayısıyla, bu insân, bütün mehâsine sáhib çıkar; Ma’bûd’a lâyık bir şekilde kendisini medheder.

Evet, insânda “ene” denilen bir santral vardır. O ene, Cenâb-ı Hakk’ın esmâ ve sıfâtının âyînesidir. Zât-ı Akdes, insânda lâ zamânî, lâ mekânî, lâ keyfî bir şekilde tecellî eder. Her ân için tecellîdedir. Fakat, insânda çok ince ve zayıf bir irâde vardır. Hem yine ademiyyâttan bir emr-i i’tibârî olan zayıf bir

Lügat: binâenaleyh, ezeliyye, tevekkül, tezkiye, udre(t), binâen, vâhid, şekil