Şerh

nefsini kendine put edinene hâdî yoktur. (Hâlâ düşünmez misiniz?)” [190]

Nefsin şu kábiliyyeti, aslında bütün kusúrâttan mukaddes ve bütün kemâl sıfâtlarla muttasıf olan Ma’bûd-i Hakíkí’yi hamd ve tesbîh etmesi ve böylece O’na kulluk ve ubûdiyyet yapması için verilmişken; nefis, gasb ve hıyânetle kendini Ma’bûd-i Hakíkí’nin yerine koyar ve bir İlâh gibi kendini hamd ve senâ, takdîs ve tenzîh eder. Hâşâ hâşâ, kendinde görünen ve Cenâb-ı Hakk’ın lütuf ve ihsânı olan bütün hünerleri ve kemâlâtı kendine alarak öyle bir hâle gelir ki; aklını, Elláh’ın ahkâmına karşı hâkim eder ve, “Bunu, aklım kabûl etmez” der. Neúzü billâh, Elláh’a karşı muáraza eder. Kendini Kur’ân’a müfessir kabûl eder. “Bu âyet, aklıma yatmadı” der. Ondan sonra bu ene büyür, kavminin ve milletinin enesine istinâd eder. Ahkâm-ı İlâhiyyeye karşı muárazaya girişir; netîcede küfre kadar gider. Küçük dâireden başlar, büyük dâireye gider. Büyük dâireden başlar, küçük dâireye iner. İşte enenin şerri budur. Enenin başını, “Hüve’l-Hakk, Hüve’l-Ma’bûd” diyerek kesmek lâzımdır. Ef’ál, akvâl, ahvâl ve harekâtın hîçbirisi, tekvînen ve teklîfen bizim değildir. Acz-i mutlak bizimdir; kudret-i mutlaka O’nundur. Hüküm O’nundur; itáat O’nadır. “Otuzuncu Söz Ene Risâlesi ve Şerhi” adlı eserimizde bu mevzú’ tafsílâtlı bir súrette îzáh edilmiştir. Bu esere mürâcaat edilebilir. “Mesnevî-i Nûriyye” adlı eserde ise şöyle denilmiştir:

“Arkadaş! Mâlik-i Hakíkí’den gaflet, nefsin fir’avnluğuna sebeb olur. Evet, taht-ı tasarrufunda bulunan bütün eşyânın Mâlik-i Hakíkísini unutan, kendisini kendisine mâlik zannederek hâkimiyyet tevehhümünde bulunur. Ve başkaları da, bi’l-hássa esbâbı kendisine kıyâs ile, hâkim ve mâlik defterine kaydeder. Ve bu vesîle ile, Elláh’ın mülkünü, malını kendilerine taksîm ederek ahkâm-ı İlâhiyyeye karşı muáraza ve mübârezeye başlar.

“Halbuki, Cenâb-ı Hak tarafından insânlara verilen benlik ve hürriyyet, ulûhiyyet sıfatlarını fehmetmek üzere bir vâhid-i kıyâsî vazífesini görüyor. Maalesef, sû-i ihtiyâr ile hâkimiyyet ve istiklâliyyete âlet ederek tam bir fir’avn olur.

“Arkadaş! Bu ince hakíkat, tam vuzúh ve zuhûruyla şöyle bana göründü ki: Gaflet suyu ile tenebbüt eden benlik, Hálık’ın sıfatlarını fehmetmek için bir vâhid-i

Lügat: hâkimiyyet, istiklâl, mukaddes, tasarruf, tenebbüt, tevehhüm, halbuki, harekât, mesnevî, udre(t), millet, âliyye, vâhid